COVID-19 ဟာ တိရစ္ဆာန်ကနေ လူကို ကူးစက်လာတာလား၊ ဓာတ်ခွဲခန်းက ယိုစိမ့်လာတာလား။ သိပ္ပံပညာက ဘာပြောသလဲ

COVID-19 ဟာ တိရစ္ဆာန်ကနေ လူကို ကူးစက်လာတာလား၊ ဓာတ်ခွဲခန်းက ယိုစိမ့်လာတာလား။ သိပ္ပံပညာက ဘာပြောသလဲ
(NPR News) မိုးမခဘာသာပြန်၊ ဇူလိုင် ၃၁၊ ၂၀၂၆

လွှတ်တော်အမတ် Rand Paul ၏ ဖိအားပေးမှုရဲ့ လွှတ်တော်ကြားနာပွဲ ဆင့်ခေါ်မှုကြောင့် - ကူးစက်သမားတော်ကြီး ဒေါက်တာ Anthony Fauci ရဲ့ COVID-19 ကပ်ရောဂါကာလအတွင်း ရေးသားခဲ့တဲ့ ကိုယ်ပိုင်မှတ်တမ်း (pandemic diaries) တွေ ထုတ်ပြန်လာပြီးနောက် COVID-19 ရဲ့ မူလအစနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ အငြင်းပွားမှုတွေ ထပ်မံပြင်းထန်လာပါတယ်။ အမေရိကန် အထက်လွှတ်တော်မှာလည်း Senator Rand Paul နဲ့ ဒေါက်တာ Fauci တို့ အပြန်အလှန် မေးမြန်းဆွေးနွေးမှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။

ဒေါက်တာ Fauci က COVID-19 ဟာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကနေ လူကို သဘာဝအတိုင်း ကူးစက်လာခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ သီအိုရီကို ကာလကြာရှည် ထောက်ခံခဲ့သူဖြစ်ပါတယ်။ တစ်ဖက်မှာတော့ Rand Paul နဲ့ Trump အစိုးရက ဗိုင်းရပ်စ်ဟာ တရု တ်နိုင်ငံ ဝူဟန်ဗိုင်းရပ်စ်သုတေသနဌာနကနေ မတော်တဆ ပေါက်ထွက်လာခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ “Lab Leak” သီအိုရီကို ထောက်ခံနေကြပါတယ်။

လက်ရှိမှာ COVID-19 ရဲ့ မူလအစနဲ့ ပတ်သက်ပြီး အဓိက သီအိုရီ ၂ ခုရှိပါတယ်။

* သဘာဝကူးစက်မှု (Animal Spillover) – ဗိုင်းရပ်စ်ဟာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကနေ လူကို ကူးစက်လာတယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆ။

* ဓာတ်ခွဲခန်းယိုစိမ့်မှု (Lab Leak) – ဝူဟန်ဗိုင်းရပ်စ်သုတေသနဌာနကနေ မတော်တဆ ပေါက်ထွက်လာတယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆ။

NPR က ဖော်ပြထားတဲ့အတိုင်း သိပ္ပံပညာရှင်အများစုက လက်ရှိအချိန်အထိ သဘာဝကူးစက်မှု သီအိုရီကို ပိုမိုထောက်ခံကြပါတယ်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်က Science ဂျာနယ်မှာ ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ သုတေသနနှစ်ခုဟာ ဝူဟန်ရှိ Huanan Seafood Market မှာ ရောင်းချတဲ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေကနေ ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခဲ့နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ သက်သေအထောက်အထားတွေကို တင်ပြထားပါတယ်။

အဲဒီသုတေသနတွေမှာ—

* COVID-19 ပထမဆုံး လူနာအများစုဟာ ဈေးနဲ့ ပထဝီအနေအထားအရ နီးစပ်နေခဲ့တာ၊

* ဈေးအတွင်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ရောင်းချတဲ့ ဆိုင်တွေမှာ SARS-CoV-2 ဗိုင်းရပ်စ် DNA ကို တွေ့ရှိခဲ့တာ၊

* Raccoon dog လို ဗိုင်းရပ်စ်ကို သယ်ဆောင်နိုင်တဲ့ တိရစ္ဆာန်တွေ ရှိခဲ့တာ စတဲ့ အချက်တွေကို ဖော်ပြထားပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာတော့ Lab Leak သီအိုရီကို ထောက်ခံသူတွေက ဝူဟန်ဗိုင်းရပ်စ်သုတေသနဌာနဟာ ကပ်ရောဂါစတင်ခဲ့တဲ့ မြို့မှာ တည်ရှိနေခြင်း၊ အမေရိကန် ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့အစည်းအချို့က ဓာတ်ခွဲခန်းမူလအစ ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ “အားနည်းတဲ့ယုံကြည်ဖွယ်ရာ အချက်အလက် (low confidence)” သို့မဟုတ် “အလယ်အလတ်ယုံကြည်ဖွယ်ရှိ အချက်အလက် (moderate confidence)” နဲ့ သုံးသပ်ထားခြင်းတို့ကို အခြေခံပြီး အငြင်းပွားကြပါတယ်။ သို့သော် ဒီသုံးသပ်ချက်တွေကို ထောက်ခံနိုင်မယ့် အများပြည်သူအတွက် တိုက်ရိုက်သက်သေ မထုတ်ပြန်ထားသေးပါဘူး။

NPR က ဖော်ပြတဲ့ အဓိကအချက်ကတော့ ယနေ့အထိ COVID-19 ရဲ့ မူလအစကို အတိအကျ အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်တဲ့ “smoking gun” သက်သေ မရှိသေးပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ထုတ်ဝေပြီး အချင်းချင်း ပြန်လည်သုံးသပ်ထားတဲ့ (peer-reviewed) သိပ္ပံသုတေသန အများစုကတော့ တိရစ္ဆာန်မှ လူသို့ သဘာဝကူးစက်မှု (zoonotic spillover) ဖြစ်နိုင်ခြေကို ပိုမိုထောက်ခံထားကြပြီး၊ ဓာတ်ခွဲခန်းကနေ ပေါက်ကြားမှုကို အတည်ပြုနိုင်တဲ့ တိုက်ရိုက်သက်သေ မတွေ့ရှိသေးကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ သို့သော် အချက်အလက်အသစ်များ ထွက်ပေါ်လာပါက သုံးသပ်ချက်များ ပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်းလည်း သိပ္ပံပညာရှင်များက ဆိုထားပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ကပ်ရောဂါမူလအစကို လေ့လာနေတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ်ပညာရှင်အများစုကတော့ တိရစ္ဆာန်ကနေ လူကို ကူးစက်လာခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ သက်သေအထောက်အထားတွေက ပိုမိုခိုင်မာတယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် WHO အစီရင်ခံစာမှာလည်း လက်ရှိရရှိထားတဲ့ သက်သေအထောက်အထားအများစုဟာ လင်းနို့ကနေ တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ၊ အခြားတိရစ္ဆာန်တစ်မျိုးကို ကြားခံအဖြစ် အသုံးပြု၍ဖြစ်စေ လူကို ကူးစက်ခဲ့တာ ဖြစ်နိုင်ခြေအများဆုံးလို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။

ထို့အပြင် ၂၀၂၂ နဲ့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွေမှာ ထုတ်ဝေခဲ့တဲ့ သုတေသနတွေကလည်း COVID-19 အစောပိုင်း လူနာတွေဟာ ဝူဟန်ရှိ Huanan Seafood Market ကို ဗဟိုပြုပြီး စုဝေးတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း၊ ဈေးအတွင်းမှာ ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်နိုင်တဲ့ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်တွေနဲ့ လူတွေ ထိတွေ့နေခဲ့ကြောင်း သက်သေအထောက်အထားတွေ တင်ပြထားပါတယ်။

သို့သော် WHO အပါအဝင် သိပ္ပံပညာရှင်အများစုက COVID-19 ရဲ့ မူလအစကို အပြီးသတ်အတည်ပြုနိုင်တဲ့ သက်သေအထောက်အထား မရသေးကြောင်း ဝန်ခံထားပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံအပါအဝင် သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံတွေက အချက်အလက်တွေ ပိုမိုပွင့်လင်းစွာ မျှဝေပေးနိုင်ရင်သာ အဖြေကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ သိနိုင်မယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက COVID-19 ရဲ့ မူလအစကို ဆက်လက်လေ့လာသင့်သလို၊ အနာဂတ်မှာ သဘာဝကူးစက်မှုဖြစ်စေ၊ ဓာတ်ခွဲခန်းသုတေသနနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ မတော်တဆမှုဖြစ်စေ နောက်ထပ်ကပ်ရောဂါတွေ မဖြစ်ပွားအောင် ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး သုတေသနတွေကိုလည်း ဆက်လက်ရင်းနှီးမြှုပ်နှံဖို့ လိုအပ်ကြောင်း တိုက်တွန်းထားပါတယ်။

သို့ရာတွင် ဗိုင်းရပ်စ်ပညာရှင်အချို့ကတော့ COVID-19 မူလအစနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ နိုင်ငံရေးအငြင်းပွားမှုတွေ၊ သုတေသနရန်ပုံငွေ လျှော့ချမှုတွေကြောင့် နောက်လာမယ့် ကပ်ရောဂါကို ကာကွယ်နိုင်မယ့် သုတေသနလုပ်ငန်းတွေ ထိခိုက်လာနိုင်ပြီး ကမ္ဘာဟာ ၂၀၁၉ ခုနှစ်ကထက်တောင် ကပ်ရောဂါအသစ်တစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ဖို့ ပြင်ဆင်မှုနည်းလာနိုင်တယ်လို့ စိုးရိမ်နေကြပါတယ်။

Join Us @ MoeMaKa Telegram

t.me@moemaka

Please show your support, donate with Zelle

Zelle to moemaka.org@gmail.com "MoeMaKa Multimedia"

Like and Subscribe MoeMaKa YouTube Channel

youtube.com/@moemaka

Like us on MoemaKa Facebook

Follow us on X

X.com/MoeMaKa

#MoeMaKaMedia

#WhatsHappeningInMyanmar