အန်ကယ် တူမီး - အမှောင်ထဲက ဒိုင်ယာရီ ( ၁၆၇ )

(မိုးမခ) မတ် ၂၇ ၊ ၂၀၂၆

အမှောင်ထဲက ဒိုင်ယာရီ

26/3/2026

လမ်းထိပ်က ဓာတ်ဆီဆိုင်မှာ တန်းစီနေတဲ့ ကားတန်းကြီးက ဓာတ်တိုင် နှစ်ဆယ် အကွာအဝေးလောက် ရှိနေပြီ။ လမ်းမကြီးကနေ ရပ်ကွက်လမ်းကြားတွေထဲအထိ အိပ်ငိုက်နေတဲ့ မြွေကြီးတစ်ကောင်လို တလိမ်လိမ် တတွန့်တွန့်နဲ့ ရွေ့နေတာ။

"ဓာတ်ဆီတန်းစီတာတဲ့ဗျာ... တစ်နေ့လုံး တစ်ညလုံးပဲ"

အမေရိကန်နဲ့ အစ္စရေးတို့ စစ်ဖြစ်ကြတော့ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား (Strait of Hormuz) ပိတ်သွားတယ်။ လောင်စာဆီ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းတွေ ပြတ်တောက်ကုန်တာပေါ့။ တကယ်တော့ လောင်စာဆီဆိုတာ ခေတ်သစ်စီးပွားရေး အင်ဂျင်ကြီး လည်ပတ်ဖို့ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ သွေးကြောတစ်ခုပါ။ ဒီသွေးကြောတွေ ပိတ်ဆို့လာတဲ့အခါ အစိုးရတွေ ကျင့်သုံးလေ့ရှိတဲ့ "စုံ/မ စနစ်" (Odd-Even System) ဟာ မြန်မာနိုင်ငံသားတွေရဲ့‌ခေါင်း‌ပေါ်ကို ပြုတ်ကျလာပါလေရော။ ဒါဟာ မြန်မာတွေအတွက်တော့ အတိတ်နဲ့ ပစ္စုပ္ပန်ကို ယှက်နွယ်နေတဲ့ ခါးသီးတဲ့ မှတ်တိုင်တစ်ခု အဖြစ် ပြန်‌ပေါ်လာခဲ့တာပါ။

ကမ္ဘာ့ဇာတ်ခုံနဲ့ စီးပွားရေး ရှုထောင့်

ဒီစနစ်က ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေက အမေရိကန်မှာ အရင်းအမြစ် ရှားပါးမှုကို ဖြေရှင်းဖို့ စတင်ခဲ့တာပါ။ စီးပွားရေးပညာအရ ပြောရရင်တော့ "ဈေးနှုန်းနဲ့ မဟုတ်ဘဲ အရေအတွက်နဲ့ ခွဲတမ်းချတာ" (Non-price Rationing) ပေါ့။ ဝယ်လိုအား (Demand) ကို ထက်ဝက်လျှော့ချပြီး ဆီဆိုင်ရှေ့မှာ အချိန်ဖြုန်းရတဲ့ "အခွင့်အလမ်း ကုန်ကျစရိတ်" (Opportunity Cost) ကို လျှော့ချဖို့ ကြိုးစားတာပါ။ ဒါပေမဲ့ စက္ကူပေါ်မှာ လှပသလောက် မြေပြင်မှာတော့ ဒီစနစ်က အကျပ်အတည်းပေါင်းများစွာကို သယ်ဆောင်လာခဲ့ပါတယ်။

မှောင်ရိပ်ထဲက ထူးခြားဖြစ်စဉ်များ

စုံ/မ စနစ် အသက်ဝင်လာတာနဲ့အမျှ လူထုရဲ့ ရှင်သန်နိုင်စွမ်းက စိန်ခေါ်ခံရတော့တာပဲ။ အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ်က ဝန်နဲ့အား မမျှတတော့ဘဲ မှတ်တိုင်တွေမှာ လူတွေ ရာနဲ့ချီ စုပြုံတိုးဝှေ့ နေရတဲ့ မြင်ကွင်းတွေက နေ့စဉ်ဘဝ ဖြစ်လာတယ်။

ဒီအကျပ်အတည်းကို အခွင့်ကောင်းယူပြီး အဂတိလိုက်စားမှု (Corruption) တွေကလည်း ပွင့်လန်းလာသေးတယ်။ လမ်းဆုံလမ်းခွတွေမှာ စုံ/မ ရက် မမှန်တဲ့ ကားတွေကို အရေးယူမဲ့အစား လာဘ်ပေးလာဘ်ယူ လုပ်ပြီး လွှတ်ပေးတာ၊ နံပါတ်ပြားအတုတွေနဲ့ စနစ်ကို ရှောင်လွှဲတာ၊ မှောင်ခိုဈေးကွက်တွေ ပေါ်လာတာတွေက ဥပဒေစိုးမိုးရေးကို လှောင်ပြောင်နေသလိုပါပဲ။

ယုံကြည်မှု ကင်းမဲ့ခြင်းနဲ့ မျှော်လင့်ချက်အမှား

အဆိုးဆုံးကတော့ အစိုးရအပေါ် လူထုရဲ့ ယုံကြည်မှု (Trust) ပြိုလဲသွားတာပါပဲ။ အချက်အလက် အမှားတွေအပေါ် အခြေခံပြီး "ဆီရောက်တော့မယ်" ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်အမှား (False Hope) တွေကို ခဏခဏ ပေးနေတာက လူထုကို ပိုပြီး ဒေါသထွက်စေတယ်။ လောင်စာဆီ ရှားပါးမှုက ကုန်သွယ်စရိတ်တွေကို တက်စေသလို အခြေခံ စားသောက်ကုန် ဈေးနှုန်းတွေကိုပါ ရိုက်ခတ်လာတယ်။ အောက်ခြေလူတန်းစားတွေရဲ့ ဘဝက ပိုပြီး ကျပ်တည်းလာရတယ်။

အဖြေရှာခြင်းနဲ့ နိဂုံး

ဒီအခက်အခဲတွေကို ကျော်လွှားဖို့ဆိုရင် ပွင့်လင်းမြင်သာတဲ့ ဒေတာစနစ် (Transparency) နဲ့ နည်းပညာသုံး Digital Fuel Pass စနစ်တွေ မရှိမဖြစ် လိုအပ်ပါတယ်။ တချိန်တည်းမှာပဲ အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို ဦးစားပေးတဲ့ မူဝါဒတွေကသာ လူထုရဲ့ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုကို လျှော့ချပေးနိုင်မှာပါ။

အကျပ်အတည်းကြားမှာ စုံ/မ စနစ်က ယာယီထွက်ပေါက် ဖြစ်နိုင်ပေမဲ့ ရေရှည်အတွက်ကတော့ မှန်ကန်တဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ အစိုးရနဲ့ ပြည်သူကြား အပြန်အလှန် ယုံကြည်မှုကသာ အလိုအပ်ဆုံး "လောင်စာ" ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်။

ဒါမှမဟုတ်ရင်တော့... စုံ/မ စနစ်ဟာ စက္ကူပေါ်မှာ လှပသလောက် မြေပြင်မှာတော့ အဂတိနဲ့ ဒုက္ခတွေကို ဆက်သွယ်ပေးတဲ့ "ပေါင်းကူးတံတား" ကြီး ဖြစ်နေဦးမှာပါပဲ။

အန်ကယ် တူမီး