ဖောင့်ဖ - အောင်မြင်သောနှင့် မအောင်မြင်သော နိုင်ငံရေးတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ

(မိုးမခ) အောက်တိုဘာ ၁၈၊ ၂၀၂၆

ကမ္ဘာ့သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ပဋိပက္ခများနှင့် စစ်ပွဲများကို အဆုံးသတ်ရန်၊ နိုင်ငံရေးအကူးအပြောင်းကာလများကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ကျော်လွှားနိုင်ရန် နိုင်ငံရေးတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။

အချို့သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများသည် နှစ်ဖက်ခေါင်းဆောင်များ၏ နိုင်ငံရေးစိတ်ဆန္ဒ၊ အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှု၊ အလျှော့အတင်းပြုလုပ်နိုင်မှုနှင့် နိုင်ငံတကာ၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုတို့ကြောင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီအကူးအပြောင်းကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ အချို့မှာမူ အာဏာနှင့် အကျိုးစီးပွားအပေါ် အခြေခံသည့် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ၊ ယုံကြည်မှုကင်းမဲ့ခြင်းနှင့် သဘောတူညီချက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ပျက်ကွက်ခြင်းတို့ကြောင့် ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေးကို မဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။

ထိုသမိုင်းအတွေ့အကြုံများကို လေ့လာခြင်းအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ အဘယ်ကြောင့် အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့သနည်း၊ အနာဂတ်တွင် မည်သို့သော နိုင်ငံရေးတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုမျိုး လိုအပ်သနည်းဆိုသည့် မေးခွန်းများအတွက် သင်ခန်းစာများ ရရှိနိုင်သည်။

၁။ ဗြိတိန်နှင့် အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှု

အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်းတွင် ဆယ်စုနှစ်များစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ပဋိပက္ခကို The Troubles ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ယင်းပဋိပက္ခသည် အိုင်ယာလန်နှင့် ပေါင်းစည်းလိုသည့် အမျိုးသားရေးဝါဒီများ၊ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိလိုသည့် ပြည်ထောင်စုလိုလားသူများအကြား နိုင်ငံရေးနှင့် အမျိုးသားရေး သဘောထားကွဲလွဲမှုများမှ အဓိက ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဘာသာရေးအရ ကက်သလစ်နှင့် ပရိုတက်စတင့် အသိုင်းအဝိုင်းများအကြား ကွဲပြားမှုနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။

၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဗြိတိန်အစိုးရ၊ အိုင်ယာလန်အစိုးရနှင့် အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်းရှိ နိုင်ငံရေးပါတီများအကြား ကျယ်ပြန့်သော ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အိုင်ယာလန် ရီပတ်ဘလီကန်တပ်မတော် (IRA) နှင့် ဆက်နွှယ်သည့် Sinn Féin ပါတီအပါအဝင် ပဋိပက္ခတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသော နိုင်ငံရေးအင်အားစုများကိုလည်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ပါဝင်စေခဲ့သည်။

၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် Good Friday Agreement ဟု လူသိများသည့် သဘောတူညီချက်ကို ရရှိခဲ့သည်။ ယင်းသဘောတူညီချက်တွင် အာဏာခွဲဝေအုပ်ချုပ်ရေး၊ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး၊ လူ့အခွင့်အရေးကာကွယ်ရေးနှင့် အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်း၏ အနာဂတ်နိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို ပြည်သူများ၏ ဆန္ဒဖြင့် ဆုံးဖြတ်ရေးမူတို့ ပါဝင်ခဲ့သည်။

သဘောတူညီချက်ရရှိပြီးနောက်တွင်လည်း နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းများနှင့် အကြမ်းဖက်မှုအချို့ ဆက်လက်ရှိခဲ့သော်လည်း ကြီးမားသော လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် အောင်မြင်သော ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။

ဤဖြစ်စဉ်၏ အရေးကြီးသော သင်ခန်းစာမှာ ပဋိပက္ခတွင် အဓိကပါဝင်နေသူများကို နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ထည့်သွင်းခြင်း၊ အာဏာခွဲဝေရေးကို လက်ခံခြင်းနှင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒကို အခြေခံခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။

၂။ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ မင်ဒဲလားနှင့် ဒီကလပ်တို့၏ နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှု

တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၏ လူမျိုးရေးခွဲခြားအုပ်ချုပ်မှုစနစ် (Apartheid) အဆုံးသတ်ရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ ကူးပြောင်းရေးသည် နိုင်ငံရေးတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုဖြင့် သမိုင်းဝင် အပြောင်းအလဲတစ်ရပ် ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည့် ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် သမ္မတ အက်ဖ် ဒဗလျူ ဒီကလပ် (F.W. de Klerk) သည် နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလား (Nelson Mandela) ကို နှစ်ပေါင်း ၂၇ နှစ်ကြာ အကျဉ်းချထားရာမှ လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး အာဖရိကအမျိုးသားကွန်ဂရက် (ANC) အပေါ် ပိတ်ပင်ထားမှုကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။

ထို့နောက် အစိုးရနှင့် ANC အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းများအကြား ဆွေးနွေးမှုများ စတင်ခဲ့ပြီး CODESA ဟုခေါ်သော ဒီမိုကရေစီ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ တည်ဆောက်ရေးဆွေးနွေးပွဲများ ကျင်းပခဲ့သည်။

ဆွေးနွေးမှုများအတွင်း အကြမ်းဖက်မှုများ၊ သဘောထားကွဲလွဲမှုများနှင့် ဆွေးနွေးပွဲ ရပ်တန့်သွားသည့် အခြေအနေများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် နိုင်ငံရေးအပေးအယူနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ သဘောတူညီမှုများ ရရှိခဲ့သည်။

၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် လူမျိုးမရွေး မဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသည့် သမိုင်းဝင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး နယ်လ်ဆင် မင်ဒဲလားသည် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး လူမည်းသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

မင်ဒဲလားနှင့် ဒီကလပ်တို့သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုကို ပူးတွဲရရှိခဲ့ကြသည်။

ဤသမိုင်းဖြစ်စဉ်က ပြသနေသည်မှာ အုပ်ချုပ်သူများအနေဖြင့် မိမိတို့၏ အာဏာလက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို စွန့်လွှတ်ရန် ဆန္ဒရှိခြင်း၊ ဖိနှိပ်ခံရသူများ၏ နိုင်ငံရေးအခွင့်အရေးကို အသိအမှတ်ပြုခြင်းနှင့် နှစ်ဖက်ခေါင်းဆောင်များက အပြန်အလှန် အလျှော့အတင်းပြုလုပ်နိုင်ခြင်းတို့သည် နိုင်ငံရေးအကူးအပြောင်းအတွက် အလွန်အရေးကြီးကြောင်း ဖြစ်သည်။

၃။ အရှေ့တီမောနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးဖြစ်စဉ်

အရှေ့တီမော (Timor-Leste) သည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ အင်ဒိုနီးရှား၏ ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်မှုနှင့် အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၂၄ နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။

၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ ဆူဟာတို အာဏာမှ ဆင်းပေးခဲ့ရပြီးနောက် အရှေ့တီမော၏ အနာဂတ်နိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ရန် အခွင့်အလမ်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။

၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ ကြားဝင်စေ့စပ်မှုဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားနှင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတို့အကြား သဘောတူညီချက်ရရှိခဲ့ပြီး အရှေ့တီမောပြည်သူများ၏ ဆန္ဒကို မေးမြန်းရန် စီစဉ်ခဲ့သည်။ အရှေ့တီမော လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှုခေါင်းဆောင်များ၏ နိုင်ငံရေးကြိုးပမ်းမှုများကလည်း ယင်းဖြစ်စဉ်တွင် အရေးပါခဲ့သည်။

ကုလသမဂ္ဂ၏ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပြည်သူ့ဆန္ဒမဲပေးပွဲ ကျင်းပခဲ့ရာ မဲပေးသူအများစုက အင်ဒိုနီးရှားအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိရေးကို ပယ်ချခဲ့ကြသည်။

သို့သော် ဆန္ဒမဲပေးပွဲအပြီးတွင် အင်ဒိုနီးရှားလိုလားသော ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များ၏ အကြမ်းဖက်မှုများကြောင့် လူအများအပြား သေဆုံးခဲ့ရပြီး နေရပ်စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။

ထို့နောက် နိုင်ငံတကာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂ၏ ယာယီအုပ်ချုပ်မှုကာလကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် အရှေ့တီမောသည် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။

အရှေ့တီမော၏ အတွေ့အကြုံက နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှု၊ ပြည်သူ့ဆန္ဒနှင့် နိုင်ငံတကာအာမခံချက်တို့ ပေါင်းစပ်နိုင်ပါက လွတ်လပ်ရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲကို ဖော်ဆောင်နိုင်ကြောင်း ပြသနေသည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း သဘောတူညီချက်တစ်ရပ် ရရှိရုံဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုများ အလိုအလျောက် ရပ်တန့်သွားမည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးနေသည်။

၄။ အခြားသော အောင်မြင်မှုနှင့် မအောင်မြင်မှုများ

ကိုလံဘီယာ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှု

ကိုလံဘီယာအစိုးရနှင့် FARC လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တို့သည် ဆယ်စုနှစ်ငါးခုကျော်ကြာ ပြည်တွင်းလက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခကို အဆုံးသတ်ရန် ကူးဘားနိုင်ငံ ဟာဗားနားမြို့တွင် လေးနှစ်ခန့် ဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။

ယင်းသဘောတူညီချက်အရ FARC ၏ အဓိကတပ်ဖွဲ့ဝင်များ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြပြီး နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ် ပြောင်းလဲပါဝင်လာခဲ့သည်။

သို့သော် သဘောတူညီချက်အကောင်အထည်ဖော်ရေးတွင် အခက်အခဲများရှိနေသကဲ့သို့ အခြားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် FARC မှ ခွဲထွက်အဖွဲ့အချို့ကြောင့် အကြမ်းဖက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

ထို့ကြောင့် ကိုလံဘီယာငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်ကို အရေးပါသော နိုင်ငံရေးအောင်မြင်မှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သော်လည်း ပြီးပြည့်စုံသော ငြိမ်းချမ်းရေးရရှိမှုဟု မဆိုနိုင်ပေ။

အစ္စရေးနှင့် ပါလက်စတိုင်း အော့စလိုသဘောတူညီချက်

၁၉၉၃ ခုနှစ် အော့စလိုသဘောတူညီချက် (Oslo Accords) သည် အစ္စရေးနှင့် ပါလက်စတိုင်းတို့အကြား ရေရှည်ပဋိပက္ခကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းဖြင့် ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် သမိုင်းဝင် အစပြုမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။

သို့သော် နယ်မြေပိုင်ဆိုင်မှု၊ လုံခြုံရေး၊ ဂျေရုဆလင်မြို့၏ အဆင့်အတန်း၊ ဒုက္ခသည်အရေးနှင့် အခြေချနေထိုင်မှုဆိုင်ရာ အဓိကပြဿနာများကို အပြီးသတ် မဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ပေ။

နှစ်ဖက်အကြား ယုံကြည်မှု ပျက်ပြားလာခြင်း၊ အစွန်းရောက်အင်အားစုများ၏ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ဆန့်ကျင်မှုများ၊ သဘောတူညီချက်များ အကောင်အထည်ဖော်ရေး ပျက်ကွက်မှုများကြောင့် ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေးကို မဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။

ဤဖြစ်စဉ်က သင်ခန်းစာပေးနေသည်မှာ နိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက်တစ်ရပ် လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခြင်းသည် အောင်မြင်မှု၏ အစသာဖြစ်ပြီး အဓိကပဋိပက္ခအကြောင်းရင်းများကို ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းနှင့် သဘောတူညီချက်များကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခြင်းတို့က ပိုမိုအရေးကြီးကြောင်း ဖြစ်သည်။

၅။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုသမိုင်း

မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက်ပိုင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်တမ်းအရှည်ကြာဆုံး လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများအနက် တစ်ခုကို ကြုံတွေ့နေရသော နိုင်ငံဖြစ်သည်။

လွတ်လပ်ရေးရပြီးကတည်းက ဗဟိုအစိုးရနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံရေးအင်အားစုများအကြား ပဋိပက္ခများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ခေတ်အဆက်ဆက် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း အဓိကနိုင်ငံရေးသဘောထားကွဲလွဲမှုများကို မဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သဖြင့် ဆွေးနွေးပွဲများ ပျက်ပြားခဲ့သည်။

၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင်လည်း တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအချို့နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုများ ရရှိခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးပြဿနာ၏ အရင်းခံဖြစ်သော ဖက်ဒရယ်စနစ်၊ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်နှင့် အာဏာခွဲဝေရေးတို့ကို အပြီးသတ် မဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ပေ။

NCA နှင့် ၂၁ ရာစု ပင်လုံ

၂၀၁၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများကို ပြန်လည်အရှိန်မြှင့်ခဲ့သည်။

၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ် (NCA) ကို တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်း ရှစ်ဖွဲ့နှင့် လက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် အဓိကတိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအချို့ ပါဝင်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့သဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို မဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပေ။

ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော NLD အစိုးရလက်ထက်တွင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ (၂၁ ရာစု ပင်လုံ) ကို ဆက်လက်ကျင်းပခဲ့သည်။

ယင်းဆွေးနွေးမှုများမှ နိုင်ငံရေးသဘောတူညီချက်အချို့ ရရှိခဲ့သော်လည်း အဓိကအရေးကြီးသော ဖက်ဒရယ်အာဏာခွဲဝေရေး၊ လုံခြုံရေးကဏ္ဍ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနှင့် တိုင်းရင်းသားများ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို အပြီးသတ် မဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ပေ။

ထို့အပြင် အဓိကသက်ဆိုင်သူအားလုံး ပါဝင်နိုင်ခြင်းမရှိသည့် အားနည်းချက်လည်း ရှိခဲ့သည်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သော စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းယူခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခင်ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များ၏ နိုင်ငံရေးအခြေခံနှင့် ယုံကြည်မှုများ ပြင်းထန်စွာ ပျက်စီးသွားခဲ့သည်။

စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်သော လူထုလှုပ်ရှားမှုများမှ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ၊ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့် စစ်တပ်အကြား တိုက်ပွဲများ နိုင်ငံအနှံ့ ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။

ယခင် NCA လုပ်ငန်းစဉ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သော အဖွဲ့အစည်းအချို့ကလည်း စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် သဘောတူညီချက်၏ အခြေခံမူများ ပျက်ပြားသွားပြီဟု ရှုမြင်လာခဲ့ကြသည်။

လက်ရှိအခြေအနေတွင် စစ်တပ်၏ နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍ၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ်နှင့် နိုင်ငံရေးအာဏာ၏ အရင်းအမြစ်တို့အပေါ် အခြေခံသဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေသဖြင့် အားလုံးလက်ခံနိုင်သော နိုင်ငံရေးတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာရန် အလွန်ခက်ခဲနေသည်။

၆။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငြိမ်းချမ်းရေး အဘယ်ကြောင့် မရရှိနိုင်သေးသနည်း

ကမ္ဘာ့အောင်မြင်သော ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများကို လေ့လာကြည့်ပါက အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှု၊ စစ်မှန်သော နိုင်ငံရေးဆန္ဒ (Political Will)၊ အလျှော့အတင်းပြုလုပ်နိုင်မှုနှင့် သက်ဆိုင်သူအားလုံး ပါဝင်နိုင်မှု (Inclusivity) တို့သည် အရေးကြီးသော အခြေခံအချက်များဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်။

မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယနေ့အထိ ရေရှည်တည်တံ့သော ငြိမ်းချမ်းရေး မရရှိနိုင်သေးခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းများကို အောက်ပါအတိုင်း သုံးသပ်နိုင်သည်။

၁။ စစ်မှန်သော နိုင်ငံရေးဆန္ဒ ကင်းမဲ့ခြင်း

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ်များတွင် စစ်ရေးနည်းလမ်းဖြင့် အသာစီးရယူလိုသည့် သဘောထားများက နိုင်ငံရေးအဖြေရှာမှုအပေါ် လွှမ်းမိုးနေခဲ့သည်။

အထူးသဖြင့် စစ်တပ်သည် နိုင်ငံရေးအာဏာနှင့် စစ်ရေးဩဇာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလိုသည့် သဘောထားကြောင့် နိုင်ငံရေးအလျှော့အတင်းပြုလုပ်ရန် ဝန်လေးခဲ့သည်ဟု သုံးသပ်နိုင်သည်။

တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုကို ပဋိပက္ခ၏ အရင်းခံပြဿနာများ ဖြေရှင်းရန်ထက် အချိန်ဆွဲရန်၊ စစ်ရေးအရ အင်အားပြန်လည်စုစည်းရန် သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးတရားဝင်မှု ရယူရန် အသုံးချနေသည်ဟု သံသယရှိနေသရွေ့ ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရန် ခက်ခဲနေမည်ဖြစ်သည်။

၂။ နက်ရှိုင်းသော ယုံကြည်မှု ပျက်ပြားခြင်း

မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားပဋိပက္ခများတွင် သမိုင်းကြောင်းအရ ကတိကဝတ်များ အကောင်အထည်မဖော်နိုင်ခဲ့ခြင်း၊ စစ်ရေးအင်အားအသုံးပြု၍ နိုင်ငံရေးပြဿနာများကို ဖြေရှင်းခဲ့ခြင်းနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်များ ပျက်ပြားခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် အပြန်အလှန်ယုံကြည်မှု အလွန်နည်းပါးနေသည်။

ပင်လုံစာချုပ်၏ အခြေခံကတိကဝတ်များနှင့် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးဆိုင်ရာ မျှော်လင့်ချက်များ အပြည့်အဝ အကောင်အထည်မပေါ်ခဲ့ခြင်းသည်လည်း ယင်းယုံကြည်မှု ပျက်ပြားခြင်း၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။

၃။ ဖက်ဒရယ်စနစ်နှင့် အာဏာခွဲဝေရေး မပြေလည်ခြင်း

တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်၊ တန်းတူညီမျှရေးနှင့် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု တည်ဆောက်ရေးတောင်းဆိုချက်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခတွင် အဓိကကျသော အကြောင်းအရာများဖြစ်သည်။

သို့သော် စစ်တပ်နှင့် ဗဟိုအာဏာပိုင်အဆက်ဆက်သည် အာဏာခွဲဝေရေးနှင့် ဒေသများ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို အပြည့်အဝ လက်ခံရန် ဝန်လေးခဲ့ကြသည်။

ယင်းအခြေခံနိုင်ငံရေးပြဿနာကို မဖြေရှင်းနိုင်သရွေ့ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်များသည် ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် လုံလောက်မည်မဟုတ်ပေ။

၄။ သက်ဆိုင်သူအားလုံး မပါဝင်နိုင်ခြင်း

ယခင်ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများတွင် အဓိကသက်ဆိုင်သူအချို့ကို ချန်လှပ်ထားခြင်း၊ ပါဝင်ခွင့်အတွက် ကြိုတင်သတ်မှတ်ချက်များ ချမှတ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေးအင်အားစုများအကြား တန်းတူညီမျှမှုမရှိခြင်းတို့သည် အဓိကအားနည်းချက်များဖြစ်ခဲ့သည်။

သက်ဆိုင်သူအားလုံး၏ သဘောတူညီမှုမပါသော ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်တစ်ရပ်သည် လက်မှတ်ရေးထိုးသူများအကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို ဖော်ဆောင်နိုင်သော်လည်း နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ ပဋိပက္ခများကို အဆုံးသတ်နိုင်ရန် ခက်ခဲသည်။

၅။ သဘောတူညီချက်များကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် အာမခံချက် အားနည်းခြင်း

ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုများတွင် သဘောတူညီချက်ရရှိခြင်းသည် ပထမအဆင့်သာဖြစ်သည်။ ယင်းသဘောတူညီချက်များကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရန် လွတ်လပ်သော စောင့်ကြည့်စစ်ဆေးမှု၊ တာဝန်ခံမှုနှင့် သဘောတူညီချက်ချိုးဖောက်မှုများကို ဖြေရှင်းနိုင်သည့် ယန္တရားများ လိုအပ်သည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ယခင်ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ထိုသို့သော အာမခံချက်များ အားနည်းခဲ့ခြင်းကြောင့် သဘောတူညီချက်များ ရရှိခဲ့သော်လည်း တိုက်ပွဲများ ပြန်လည်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။

နိဂုံး

အိုင်ယာလန်မြောက်ပိုင်း၊ တောင်အာဖရိကနှင့် အရှေ့တီမောတို့၏ သမိုင်းအတွေ့အကြုံများက မည်မျှပင် နက်ရှိုင်းသော နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခဖြစ်ပါစေ၊ သက်ဆိုင်သူများအကြား စစ်မှန်သော နိုင်ငံရေးဆန္ဒရှိပြီး အပြန်အလှန်လေးစားမှု၊ တန်းတူညီမျှမှုနှင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒကို အခြေခံနိုင်ပါက နိုင်ငံရေးအဖြေတစ်ရပ် ရှာဖွေနိုင်ကြောင်း ပြသနေသည်။

တစ်ဖက်တွင် အစ္စရေးနှင့် ပါလက်စတိုင်းတို့၏ အော့စလိုသဘောတူညီချက်ကဲ့သို့သော ဖြစ်စဉ်များကလည်း နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ရုံ၊ သဘောတူညီချက်တစ်ရပ် လက်မှတ်ရေးထိုးရုံဖြင့် ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းရေး ရရှိမည်မဟုတ်ကြောင်း သတိပေးနေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြေအနေမှာ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသည်။ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် နိုင်ငံရေးယုံကြည်မှုများ ပြိုကွဲခဲ့ရသကဲ့သို့ နိုင်ငံရေးအာဏာ၏ တရားဝင်မှု၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီနှင့် စစ်တပ်၏ အနာဂတ်နိုင်ငံရေးအခန်းကဏ္ဍတို့အပေါ် အခြေခံကျသော သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိနေသည်။

ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးကို အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးတစ်ခုတည်းဖြင့် တည်ဆောက်နိုင်မည်မဟုတ်ပေ။ ပြည်သူများ၏ နိုင်ငံရေးဆန္ဒ၊ တိုင်းရင်းသားများ၏ တန်းတူညီမျှမှုနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်၊ ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ်နှင့် အရပ်သားများ၏ လုံခြုံရေးတို့ကို အခြေခံသော နိုင်ငံရေးအဖြေတစ်ရပ် လိုအပ်နေသည်။

အရေးကြီးဆုံးမှာ နိုင်ငံရေးတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုဆိုသည့် အမည်နာမမဟုတ်ဘဲ မည်သူတို့ ပါဝင်ဆွေးနွေးကြသနည်း၊ မည်သည့်အခြေခံမူများအပေါ် ဆွေးနွေးကြသနည်း၊ ရရှိလာသော သဘောတူညီချက်များကို မည်သို့အကောင်အထည်ဖော်ကြမည်နည်း ဆိုသည့်အချက်များပင် ဖြစ်သည်။

စစ်မှန်သော နိုင်ငံရေးဆန္ဒ၊ တန်းတူညီမျှမှုနှင့် အကောင်အထည်ဖော်နိုင်သော အာမခံချက်များ မရှိသရွေ့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများသည် ငြိမ်းချမ်းရေး၏ အစပြုမှုဖြစ်မလာဘဲ ပဋိပက္ခများအကြား ခေတ္တရပ်နားသည့် နိုင်ငံရေးဖြစ်စဉ်များအဖြစ်သာ ကျန်ရှိနေနိုင်သည်။

Join Us @ MoeMaKa Telegram

t.me@moemaka

Please show your support, donate with Zelle

Zelle to moemaka.org@gmail.com "MoeMaKa Multimedia"

Like and Subscribe MoeMaKa YouTube Channel

youtube.com/@moemaka

Like us on MoemaKa Facebook

Follow us on X

X.com/MoeMaKa

#MoeMaKaMedia

#WhatsHappeningInMyanmar