ပထမဆုံး ကျဆုံးသူ (အာဘော်ဆောင်းပါး)

ပထမဆုံး ကျဆုံးသူ (အာဘော်ဆောင်းပါး)
David Remnick | March 30, 2026 | The New Yorker Magazine
(မိုးမခ) ဘာသာပြန်ဆောင်းပါး၊ မတ် ၂၄၊ ၂၀၂၆

“စစ်ပွဲတွင် အမှန်တရားသည် ပထမဆုံး ကျဆုံးရသူ ဖြစ်သည်” ဟူသော စကားကို Aeschylus ၏စကားအဖြစ် မကြာခဏ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိကြပြီး ယနေ့အထိလည်း ဆီလျော်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ စစ်ကာလများတွင် အမှန်တရားကို ထိခိုက်စေသူမှာ တစ်ခါတရံ လေ့လာသူ၊ တစ်ခါတရံ ဝါဒဖြန့် သတင်းတင်ဆက်သူ၊ တစ်ခါတရံ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော သမိုင်းဇာတ်ကြောင်းများ တည်ဆောက်သူတို့ ဖြစ်တတ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် ယခု ရွေးချယ်တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲ သုံးပတ်ကြာလာချိန်တွင် အဓိက တာဝန်ရှိသူမှာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ကိုယ်တိုင် ဖြစ်လာနေသည်။

ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက် နံနက် ၂ နာရီခွဲတွင် အိမ်ဖြူတော် သတင်းဌာနက ဒေါ်နယ်လ်ထရန့်သည် မာအလာဂိုရှိ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်အိမ်တော်တွင် မှိန်ဖျော့သော အလင်းရောင်အောက် စင်မြင့်ပေါ်၌ ရပ်နေသော ကြိုတင်ရိုက်ကူးထားသည့် ဗီဒီယိုဖိုင်တစ်ခုကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အမေရိကန် ဘေ့စ်ဘောဦးထုပ်ဆောင်းထားပြီး လည်စည်းမပါသော ထရန့်က အီရန်အစ္စလာမ်မစ် သမ္မတနိုင်ငံအနှံ့ရှိ ပစ်မှတ်များကို ဖျက်ဆီးရန် အမေရိကန် ဗုံးကြဲလေယာဉ်များကို အမိန့်ပေးလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။

ထရန့်က ယင်းကို ကြိုတင်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်ချက်တစ်ရပ်ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး “အီရန်အစိုးရထံမှ နီးကပ်လာနေသည့် ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ဖယ်ရှားခြင်းအားဖြင့် အမေရိကန်ပြည်သူများကို ကာကွယ်ရန်” လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုရှင်းလင်းချက်မှာ မေးခွန်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဇွန်လအတွင်း အီရန်၏ နျူကလီးယားအစီအစဉ်ကို “ဖျက်ဆီးပြီးဖြစ်သည်” ဟု ထရန့် ကိုယ်တိုင် ကြေညာခဲ့ဖူးသည် မဟုတ်လား။ ထို့အပြင် အမေရိကန်နှင့် အီရန်ကြား ဂျနီဗာမြို့တွင် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်နေစဉ် အိုမန် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက “ငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်သည် လက်တကမ်းတွင် ရှိနေပြီ” ဟု ပြောဆိုခဲ့ခြင်းလည်း ရှိခဲ့သည်။

ထရန့်က အီရန်ပြည်သူများကို ခိုလှုံရန် အကြံပေးရာတွင် “အပြင်ဘက်မှာ အလွန်အန္တရာယ်များပြီး ဗုံးများ နေရာအနှံ့ ကျလာနိုင်သည်” ဟု သတိပေးခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ပြည်သူများအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ အစိုးရအာဏာကို “ပြန်လည်ရယူသိမ်းပိုက်သင့်သည်” ဟု ဆိုခဲ့သည်။ “သင်တို့ ဘယ်လိုတုံ့ပြန်မလဲ ကြည့်ရအောင်” ဟုလည်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့နောက် အမေရိကန်ပြည်သူများကိုလည်း “အသေအပျောက်များ ရှိလာနိုင်သည်။ စစ်ပွဲတွင် ယင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်” ဟု ဝန်ခံပြောဆိုခဲ့သည်။

အင်အားနှင့် ခမ်းနားမှုကို ပြသလိုသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအတွက် ထရန့်၏ ထုတ်ဖော်ပြသမှုမှာ ထူးထူးခြားခြား အလေးအနက်ကင်းမဲ့နေသည်။ ၎င်းဆောင်းထားသည့် ဦးထုပ်အနားစောင်းက မျက်လုံးအကြည့်ကို ဖုံးကွယ်ထားသလို ဇာတ်ညွှန်းကိုလည်း အလျင်အမြန် ဖတ်ဆိုနေရာမှ စကားလုံးများ လွဲချော်သွားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အိမ်ဖြူတော်သို့ ချက်ချင်း ပြန်မည့်အစား မာအလာဂိုရှိ ၎င်း၏ country club တွင် ဆက်လက်နေထိုင်ခဲ့ပြီး ရန်ပုံငွေရှာ ညစာစားပွဲတစ်ခုကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။

အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် နောက်ထပ် အမေရိကန်စစ်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အလားအလာအပေါ် လူထု မည်သို့တုံ့ပြန်သင့်ကြောင်း ရှင်းလင်းချက်ကိုတော့ ဆက်သွယ်ရေးဒါရိုက်တာ စတီဗင်ချန်းက ပေးခဲ့သည်။ “မလန့်ပါနဲ့” ဟု ၎င်းက X တွင် ရေးသားခဲ့ပြီး “ထရန့်ကို ယုံကြည်လိုက်ပါ” ဟုလည်း ဆိုခဲ့သည်။

သမ္မတသည် မကြာမီမှာပင် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် ဘင်ဂျမင် နေတန်ယာဟူနှင့်အတူ အီရန်ခေါင်းဆောင်များကို “လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်” နိုင်ခဲ့ခြင်း၊ စစ်ဘက်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ထောက်လှမ်းရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို မြေပြင်ပေါ်မှ တိကျစွာ ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ကို ချီးကျူးပြောဆိုလာမည် ဖြစ်သည်။

သို့သော် အမေရိကန်၏ အီရတ်စစ် စွန့်စားခန်းကာလအတွင်း ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဟောင်း ဒေါ်နယ် ရမ်စ်ဖဲလ်ဒ် ပြောခဲ့သလို “အဖြစ်အပျက်များမှာ ဖြစ်တတ်သည်” ဆိုသည့် အဖြစ်မှန်ကိုလည်း မေ့ထား၍ မရပေ။

နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင် အာယာတိုလာ အလီ ခါမေနီနှင့် အီရန် လုံခြုံရေးယန္တရားအဆင့်ဆင့်တွင် ပါဝင်သူ အများအပြားသည် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ပထမနေ့မှာပင် အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခြင်း မရှိတော့ကြောင်း သိရသည်။ တောင်ပိုင်းမြို့ မီနာဘ်တွင်လည်း အပြစ်မဲ့ပြည်သူ ရာနှင့်ချီ သေဆုံးခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ အများစုမှာ ကလေးငယ်များ ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

မီနာဘ်မြို့ရှိ မိန်းကလေးများကျောင်းကို အမေရိကန် ခရုဇ်ဒုံးကျည် ထိမှန်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည့် အချက်အပေါ် မေးမြန်းခံရချိန်တွင် ထရန့်က အီရန်ကို ပြန်လည် အပြစ်တင်ခဲ့သည်။ “သူတို့ရဲ့ လက်နက်ခဲယမ်းတွေ မတိကျဘူးဆိုတာ မင်းတို့လည်း သိပါတယ်” ဟု ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်။

ယခုအခါ စစ်ပွဲသည် ဒေသတွင်း စီးပွားရေးသာမက ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးအပေါ်ပါ သက်ရောက်မှုများ ကျယ်ပြန့်လာနေချိန်တွင် ထရန့်နှင့် ၎င်း၏ အကြံပေးများက စစ်ပွဲအတွက် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆန့်ကျင်နေသည့် အကြောင်းပြချက်များ၊ စစ်ပွဲကြာချိန်အပေါ် မတူညီသော ခန့်မှန်းချက်များကို ဆက်တိုက် ထုတ်လွှင့်နေကြသည်။

အီရန်သည် အမေရိကန်ကို ပစ်မှတ်ထားနိုင်သည့် ဒုံးကျည်များ တီထွင်ရန် နီးစပ်နေပြီဟု ဆိုကြသည်။ သို့သော် ယင်းမှာ မမှန်ကန်ပေ။
အီရန်သည် နျူကလီးယားလက်နက် ထုတ်လုပ်ရန် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်သာ လိုတော့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ယင်းလည်း မမှန်ကန်ပေ။
အစ္စရေးက အမေရိကန်ကို အတင်းအကျပ် တွန်းပို့ခဲ့သည်ဟု မာကို ရူဘီယိုက ပြောသည်။
ထရန့်ကတော့ “မဟုတ်ဘူး၊ ငါက သူတို့ကို အတင်းအကျပ် လုပ်ခိုင်းလိုက်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်” ဟု ပြန်ဆိုသည်။
အစိုးရအပြောင်းအလဲသည် အဓိကရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်ကြောင်း ထရန့်က ပြောသည်။
နောက်ပိုင်းတွင်တော့ အစိုးရအပြောင်းအလဲ မဟုတ်ကြောင်း ထပ်မံပြောဆိုပြန်သည်။

ဤဆန့်ကျင်ဘက် ပြောဆိုမှုများနှင့် မမှန်ကန်သော အချက်အလက်များကြားတွင် သမ္မတ၏ အဖွဲ့ဝင်များကလည်း ၎င်း၏ လမ်းကြောင်းအတိုင်း လိုက်ပါခဲ့ကြပြီး မီဒီယာကိုသာ အပြစ်ဖို့ခဲ့ကြသည်။

ထရန့်သည် သတင်းထောက်များ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးသတင်းထောက်များကို မကြာခဏ စော်ကားပြောဆိုလေ့ရှိပြီး မီဒီယာအဖွဲ့အစည်းများကိုလည်း အားကစားပွဲတစ်ခုလို သဘောထားကာ တရားစွဲဆိုမှုများ ဆက်တိုက် ပြုလုပ်နေသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် သတင်းမီဒီယာလောကအတွင်း စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာမှုမှာ ပိုမို ရှားပါးလာနေသည်။

ဝါးတားဂိတ် အမှုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည့် သတင်းစာတစ်စောင်အဖြစ် သမိုင်းဝင်ခဲ့သော ဝါရှင်တန်ပို့စ်၏ ပိုင်ရှင်ပင် ထရန့်၏ မျက်နှာသာရရန် ကြိုးပမ်းသည့် လုပ်ရပ်များကြောင့် ကိုယ်ပိုင်အဖွဲ့အစည်း၏ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုကို ထိခိုက်စေခဲ့ရသည်။

သို့သော် သမ္မတသည် စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို တန်ဖိုးထားမှု နည်းပါးသော်လည်း မီဒီယာများ၏ အာရုံစိုက်မှုကိုတော့ အလွန် လိုလားသူ ဖြစ်သည်။ ယနေ့ ဝါရှင်တန်တွင် သမ္မတ၏ ဆဲလ်ဖုန်းနံပါတ် မရှိသည့် သတင်းထောက်ကို ရှာတွေ့ရန် ခက်ခဲလောက်သည်။ ၎င်းထံ ဖုန်းဆက်ရန် အကောင်းဆုံးအချိန်မှာ ညနက်ချိန်၊ တီဗွီတွင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကြည့်ရင်း အိပ်ဝတ်စုံဖြင့် အွန်လိုင်းပေါ်တွင် အတွေးအမြင်များ ရေးသားနေချိန် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထရန့်သည် ကိုယ်တွေးမိသမျှကို ကျယ်ကျယ်လောင်လောင် ပြောဆိုရခြင်းကို နှစ်သက်ပြီး ထိုစကားများက နိုင်ငံခြားမြို့တော်များနှင့် ဈေးကွက်များတွင် မည်သို့ သက်ရောက်သွားသည်ကို ကြည့်ရှုရင်း ကျေနပ်တတ်သူ ဖြစ်သည်။

မကြာသေးမီက ထရန့်သည် စစ်ပွဲ မကြာမီ ပြီးဆုံးမည်ဟု တစ်ခါ၊ ပြီးချင်မှ ပြီးမည်ဟု တစ်ခါ ပြောဆိုနေပြီး ဘာသာရပ်မရွေး ပြောဆိုလိုသမျှကို ပြောဆိုနေသူတစ်ဦးကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်။ လုပ်ကြံသတင်းတစ်ခုစီသည် ခဏတာသာ တည်တံ့သော်လည်း ထိုသို့ ဆက်တိုက်ပေါ်ထွက်နေသည့် မမှန်သတင်းများကို ရေရှည်တွင် မည်သူက ခံနိုင်မည်နည်းဟု မေးခွန်းထုတ်ရမည့် အခြေအနေဖြစ်သည်။

အီရန်သို့ မြေပြင်တပ်ဖွဲ့များ စေလွှတ်မည့် အလားအလာ ရှိမရှိ မေးမြန်းခံရချိန်တွင်လည်း ထရန့်က ဂေါက်သီးရိုက်ပြိုင်ပွဲများတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည့် စကားအသုံးအနှုန်းဖြင့် “မြေပြင်စစ်သား ပို့မည့်ကိစ္စမှာတော့ ကျွန်တော့်မှာ လက်တုန်တာ၊ ရိုက်ချက်လွဲတာမျိုး ရှိမှာ မဟုတ်ဘူး” ဟု ဖြေကြားခဲ့သည်။

တစ်ခါတစ်ရံတွင်လည်း ၎င်းသည် စစ်ပွဲအကြောင်းမှ အတွင်းခန်းအလှဆင်မှုအကြောင်းသို့ ချက်ချင်း ပြောင်းရွှေ့ပြောဆိုတတ်သည်။ “ကျွန်တော့်နောက်က လှပတဲ့ ရွှေရောင်ကုလားကာတွေကို ကြည့်ပါဦး။ မင်းတို့ ပျော်မနေကြဘူးလား” ဟုလည်း ပြောဆိုခဲ့သည်။

၎င်း၏ အကြံပေးများကလည်း မည်သို့ ပြုမူရမည်ကို သိထားကြသည်။ ပင်တဂွန်တွင် တကယ့်သတင်းထောက်များ၏ သတင်းပို့မှုကို ဖိနှိပ်ပြီး ထရန့်လိုလားသူ ဝါဒဖြန့်သမားများနှင့် အစားထိုးဖြည့်တင်းခဲ့သည်ဟု ဝေဖန်ခံနေရသော ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ပိဟက်ဆက်က စစ်ပွဲနှင့်ပတ်သက်သည့် CNN ၏ သတင်းဖော်ပြမှုကို “သတင်းအတု” ဟု ပုံမှန်ဒေါသသံဖြင့် တိုက်ခိုက်ပြောဆိုခဲ့သည်။

CBS News ကို လက်ဝယ်ရရှိထားသည့် ထရန့်လိုလားသူ အယ်လီဆန်မိသားစုက နောက်ဆုံးတွင် CNN ကိုပါ ဝယ်ယူလိုက်နိုင်ပါက သမ္မတ ကျေနပ်မည်ဟု ဆိုထားသည်။

ထရန့်အတွက် ဖက်ဒရယ်ဆက်သွယ်ရေးကော်မရှင်ကို ဦးဆောင်နေသည့် ဘရန်ဒန်ကားစ်ကလည်း “လိမ်ညာမှုများနှင့် သတင်းမှားများ” လွှင့်ထုတ်သည်ဟု ယူဆသည့် ရုပ်သံကွန်ရက်များ၏ လိုင်စင်များကို ရုပ်သိမ်းမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ထရန့်ကလည်း ကားစ်၏ ထိုသို့သော လှုပ်ရှားမှုအပေါ် “အလွန်ကျေနပ်မိသည်” ဟု ကြေညာခဲ့သည်။

Truth Social တွင်လည်း ထရန့်က “မျိုးချစ်စိတ် အလွန်နည်းပါးသည့် ‘သတင်း’ အဖွဲ့အစည်းများ” က “လိမ်ညာမှုများ” ကို ထုတ်လွှင့်နေကြောင်း စွပ်စွဲခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စည်းကမ်းမဲ့ သတင်းထောက်များကို “နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဆိုင်ရာ စွဲချက်များ” ဖြင့် တရားစွဲဆိုနိုင်ကြောင်းလည်း ရေးသားခဲ့သည်။

ကားစ်၏ ရုပ်သံလိုင်စင် ရုပ်သိမ်းမည်ဆိုသော ခြိမ်းခြောက်မှုများမှာ ဥပဒေအခြေခံလည်း မခိုင်မာသလို လက်တွေ့အသုံးချနိုင်မှုလည်း နည်းပါးသည်။ သို့သော် ပိုမို နီးကပ်သော အန္တရာယ်မှာ မီဒီယာပိုင်ရှင်များသည် စီးပွားရေးဖိအားများကို ကောင်းစွာ သိရှိထားကြသဖြင့် ထရန့်အစိုးရကို ဝေဖန်သည့် သတင်းဖော်ပြမှုများ၊ အထူးသဖြင့် စစ်ပွဲကို ဝေဖန်သည့် ရေးသားတင်ဆက်မှုများကို တိတ်တဆိတ် လျှော့ချသွားနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။

၎င်းတို့သည် “မျိုးချစ်စိတ်” ဟု သတ်မှတ်ထားသည့် နယ်နိမိတ်၏ အပြင်ဘက်သို့ ကျော်လွန်သွားမည်ကို စိုးရိမ်ကြမည် ဖြစ်သည်။

သမိုင်းပညာရှင် ဂယ်ရီဝီလ်က Phillip Knightley ၏ ၁၉၇၅ ခုနှစ်ထုတ် စစ်အတွင်း သတင်းစာပညာအကြောင်း ရေးသားထားသော The First Casualty စာအုပ်အတွက် ရေးသားခဲ့သည့် စာစီစာကုံးတစ်ပုဒ်တွင် “လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရေစီစနစ်များသည် အာဏာရှင်စနစ်များထက် ဝါဒဖြန့်ချိမှုကို ပိုမို လွယ်ကူစွာ လက်ခံတတ်ကြသည်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ဆင်ဆာလုပ်ခြင်းသည် ဗျူရိုကရေစီဆင်ဆာလုပ်ခြင်းထက် ပိုမိုထိရောက်တတ်သည်” ဟု ရေးသားခဲ့သည်။

အထူးသဖြင့် အရက်စက်ဆုံးနှင့် ရှေ့နောက်မညီဆုံးသော အခြေအနေမှာ လွတ်မြောက်ရေး စကားလုံးများဖြင့် အီရန်ပြည်သူများကို တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်ပြောဆိုနေသည့် အမေရိကန်သမ္မတတစ်ဦးသည် တစ်ဖက်တွင် အမေရိကန် သတင်းထောက်များကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု စွဲချက်များဖြင့် ခြိမ်းခြောက်နေပြီး ရုပ်သံလွှင့်ဌာနများကို ကိုယ်အလိုကျ ဖိအားပေးနေသူ ဖြစ်နေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

ပထမသက်တမ်းအတွင်း နျူကလီးယား သဘောတူညီချက်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ဒုတိယသက်တမ်းတွင်လည်း တိကျညီညွတ်သော ရည်မှန်းချက်မရှိဘဲ စစ်ပွဲတစ်ရပ်ကို ဆင်နွှဲခဲ့သည့် ထရန့်သည် ယခုအခါ ၎င်းအနေဖြင့် မရပ်တည်နိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော အရာကို ပစ်မှတ်ထားနေသည်။ ယင်းမှာ အမှန်တရားပင် ဖြစ်သည်။

အန္တရာယ်ရှိနေသည်မှာ ဒီမိုကရေစီ၏ ရှေးအကျဆုံး ကတိကဝတ်တစ်ရပ်ဖြစ်သော “ပြည်သူများသည် ၎င်းတို့၏အမည်ဖြင့် အစိုးရက ဘာလုပ်ဆောင်နေသည်ကို အဖြေတောင်းနိုင်ရမည်” ဆိုသည့် အခြေခံသဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။




Join Us @ MoeMaKa Telegram
t.me@moemaka
Please show your support, donate with Zelle
Zelle to moemaka.org@gmail.com "MoeMaKa Multimedia"
Like and Subscribe MoeMaKa YouTube Channel
youtube.com/@moemaka
Like us on MoemaKa Facebook
Follow us on X
X.com/MoeMaKa
#MoeMaKaMedia
#WhatsHappeningInMyanmar