တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အီရန်စစ်ပွဲအပေါ် ရှုမြင်ပုံ

မိုးမခ ၊ ဧပြီ ၅ ၊ ၂၀၂၆

ဧပြီ ၄ ရက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ထုတ် သည်အီကောနောမစ်စ် မဂ္ဂဇင်း ပါ၊ သုံးသပ်ချက် ဆောင်းပါး

"ရန်သူ အမှားကျူးလွန်နေချိန် ဘယ်တော့မှ မတားပါနှင့်"

အီရန်နှင့် စစ်ဖြစ်ခြင်းသည် ဗီလိန်အစိုးရတရပ်ကို အားနည်းစေခြင်းနှင့် ၎င်း၏ နျူကလီးယား ရည်မှန်းချက်များကို ဟန့်တားခြင်းဖြင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသကို ပြောင်းလဲပစ်ရန် အမေရိကန်က ကတိပြုထားခဲ့သည်။ ၎င်းအယူအဆကို အပြင်းအထန် ထောက်ခံသူများအတွက်မူ ဤစစ်ပွဲသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တက်ကြွလာနေသော တရုတ်နိုင်ငံကို ခြိမ်းခြောက်ဟန့်တားခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာကြီးကိုပါ ပြောင်းလဲစေလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်က ရေနံစီးဆင်းမှုကို ထိန်းချုပ်ထားခြင်းသည် တရုတ်နိုင်ငံကို မည်မျှအထိ ထိခိုက်လွယ်စေသနည်းဆိုသည်ကို ပြသရာရောက်လိမ့်မည်။ ထို့ပြင် အမေရိကန်၏ စစ်ရေးအသာစီးရမှုနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ မိမိ၏ မဟာမိတ်များကို ကယ်တင်ရန် ဝန်လေးမှု သို့မဟုတ် မစွမ်းဆောင်နိုင်မှုတို့ကို နှိုင်းယှဉ်ပြခြင်းဖြင့် ဟန့်တားနိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ပေးလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။

တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီး တစ်လအကြာတွင် ဤယုတ္တိသည် မှားယွင်းနေပြီး မာန်မာနထောင်လွှားမှု တရပ်ဖြစ်နေဆဲ ဟု မြင်လာရသည်။ အထူးသဖြင့် ပေကျင်း၏ အမြင်တွင် ထိုသို့ပင် ဖြစ်သည်။ The Economist သည် တရုတ်နိုင်ငံရှိ သံတမန်များ၊ အကြံပေးများ၊ ပညာရှင်များနှင့် လက်ရှိနှင့် အရာရှိဟောင်းများကို ဆက်သွယ်မေးမြန်းခဲ့ပါသည်။ ၎င်းတို့အားလုံးနီးပါးက ဤစစ်ပွဲကို အမေရိကန်၏ ကြီးမားသော အမှားတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံက ဘေးထွက် ရပ်ကြည့်နေခြင်းမှာ ၎င်း၏ခေါင်းဆောင်များသည် နပိုလီယံ ဘိုနာပတ်၏ "ရန်သူ အမှားကျူးလွန်နေချိန်တွင် ဘယ်တော့မှ မတားပါနှင့်" ဟူသော ဆိုရိုးစကားကို နားလည်ထားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု သူတို့က ဆိုကြသည်။

တရုတ်လူမျိုးအများစုက ဤစစ်ပွဲသည် အမေရိကန်၏ ကျဆင်းမှုကို မြန်ဆန်စေလိမ့်မည်ဟု ပြောဆိုကြသည်။ အမေရိကန်၏ ရန်လိုမှုကို မြင်တွေ့ရခြင်းသည် သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်၏ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုထက် လုံခြုံရေးကို ပိုမိုအာရုံစိုက်ခြင်းကို မှန်ကန်ကြောင်း သက်သေပြနေသည်ဟု သူတို့ယူဆကြသည်။ စစ်ပွဲအပြီး ငြိမ်းချမ်းရေးရလာသည့်အခါ တရုတ်နိုင်ငံအတွက် အသုံးချရန် အခွင့်အလမ်းများ ပေါ်ပေါက်လာမည်ဟု သူတို့ မျှော်လင့်ထားကြသည်။ သို့သော် နောက်ကွယ်တွင်မူ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော မှားယွင်းတွက်ချက်မှု အရိပ်အယောင်အချို့လည်း ရှိနေပါသည်။

ပထမအချက်မှာ၊ အမေရိကန်သည် ၎င်း၏ အာဏာစက် လျော့ပါးလာသည်ဟု ခံစားရသောကြောင့် အီရန်ကို ပြင်းထန်စွာ တုံ့ပြန်နေခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပေကျင်းက ရှုမြင်သည်။ ၁၉ ရာစုရှိ ဗြိတိန်ကဲ့သို့ပင်၊ ၎င်း၏ ကြီးမားသော စစ်အင်အားပြသမှုသည် ရည်မှန်းချက် သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်မှု ကင်းမဲ့နေခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေသည်။ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်သည် ကျွမ်းကျင်သူများ၏ အကြံဉာဏ်ကို ပယ်ချခဲ့သည်။ သူသည် ပြင်းထန်သော ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ဤဆောင်းပါးထုတ်ဝေချိန်တွင် တပ်ဖွဲ့များ ရုပ်သိမ်းရေးနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတော်သို့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရန် ပြင်ဆင်နေသည်။ သူ၏ မဟာဗျူဟာ ကင်းမဲ့မှုက အမေရိကန်ကို ကျရှုံးမှုဆီသို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။

တရုတ် ကျွမ်းကျင်သူများက ဤစစ်ပွဲသည် အမေရိကန် ကျဆင်းမှုအပေါ် ဆွေးနွေးမှုများကို ပိုမိုကျယ်လောင်လာစေရန် မျှော်လင့်ကြသည်။ ထရန့်၏ မြေပြင်စစ်ဆင်ရေးနှင့်ပတ်သက်သော စဉ်းစားချက်များသည် စဉ်းစားဆင်ခြင်မှုမရှိသော ခြေလှမ်းတစ်ခုက နောက်ထပ်အမှားများဆီသို့ မည်မျှလွယ်ကူစွာ ဦးတည်သွားနိုင်သည်ကို ပြသနေသည်။ အကယ်၍ အီရန်သည် ဖရိုဖရဲဖြစ်သွားလျှင် သို့မဟုတ် လက်ရှိအစိုးရက ဆက်လက်တောင့်ခံနေလျှင် အမေရိကန်သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ ပြဿနာများကို ရှင်းလင်းရင်း နှစ်ပေါင်းများစွာ အချိန်ကုန်သွားနိုင်သည်။ အကယ်၍ အီရန်က နျူကလီးယားလက်နက် ရရှိရန် ထပ်မံကြိုးစားပါက အမေရိကန်သည် နောက်ထပ်စစ်ပွဲတစ်ခုဆီသို့ ဦးတည်သွားနိုင်သည်။

ထိုအချက်များအားလုံးသည် အမေရိကန်ကို ၂၁ ရာစု၏ အချက်အချာဖြစ်လာမည့် အရှေ့အာရှဒေသမှ အာရုံလွဲသွားစေလိမ့်မည်။ ဤစစ်ပွဲသည် အမေရိကန်ကို မှီခိုနေရသော နိုင်ငံများကိုလည်း စိုးရိမ်စေမည်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ မဟာမိတ်သည် ယုံကြည်စိတ်ချရမှု လျော့နည်းလာရုံသာမက၊ ၎င်း၏ စိတ်လိုက်မာန်ပါ လုပ်ရပ်များကြောင့် စွမ်းအင်နှင့် ကုန်ကြမ်းဈေးနှုန်းများ မြင့်တက်မှုကိုလည်း ခံစားနေရသည်။ ထို့ကြောင့် အာရှနိုင်ငံများသည် တရုတ်နိုင်ငံကို စိတ်ဆိုးအောင်လုပ်ရန် ပိုမိုသတိထားလာကြမည်လား။

ဒုတိယအချက်မှာ၊ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို အထိခိုက်ခံ၍ပင် နည်းပညာနှင့် ကုန်စည်များတွင် ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးနိုင်ရေး အလေးပေးဆောင်ရွက်သော ရှီကျင့်ပင်၏ အမြော်အမြင်ကို ဤစစ်ပွဲက သက်သေပြနေသည်ဟု တရုတ်အရာရှိများက ထင်မြင်ကြသည်။ ရှီသည် အသက်သွေးကြောနေရာများ (chokepoints) အပိတ်ခံရခြင်းမှ တရုတ်နိုင်ငံကို ကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ သူသည် ရေနံစိမ်း ဗျူဟာမြောက် အရန်အင်အား စည် ၁.၃ ဘီလီယံ (လပေါင်းများစွာစာ) ကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်မှုကိုလည်း နျူကလီးယား၊ နေရောင်ခြည်နှင့် လေစွမ်းအင်များသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် အီရန်၏ ရေနံကုန်သွယ်မှုကို ကူညီပေးခြင်းဖြင့် ပုံမှန်အတိုင်း လက်တွေ့ကျကျ ဆောင်ရွက်နေလျက်ရှိသည်။

ရှီသည် အမေရိကန်ကို ဟန့်တားရန်အတွက် ကိုယ်ပိုင် "အသက်သွေးကြောနေရာများ" တွင်လည်း ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားသည်။ လွန်ခဲ့သည့်နှစ်က မစ္စတာထရန့်က အခွန်တိုးမြှင့်လိုက်ပြီးနောက်၊ ရှီသည် အီလက်ထရွန်နစ်နှင့် အစိမ်းရောင် နည်းပညာများအတွက် အရေးပါသော ရှားပါးမြေဒြပ်စင်များ (rare earths) ထောက်ပံ့မှုကို ကန့်သတ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ အမေရိကန်က အစားထိုးအရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိလာချိန်တွင် ဤအသာစီးရမှု လျော့ပါးသွားနိုင်သော်လည်း၊ ရှီသည် ဆေးဝါးကုန်ကြမ်းများ၊ ချစ်ပ်ပြားအချို့နှင့် ထောက်ပံ့ပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းများအပါအဝင် ဖိအားပေးနိုင်မည့် အချက်အသစ်များကို ရှာဖွေနေပြီဖြစ်သည်။ သူသည် ကွမ်တမ်ကွန်ပြူတာနှင့် စက်ရုပ်နည်းပညာကဲ့သို့သော နည်းပညာအသစ်များတွင် တရုတ်နိုင်ငံကို လွှမ်းမိုးစေချင်သည်။

နောက်ဆုံးအနေဖြင့်၊ စစ်ပွဲသည် အခွင့်အလမ်းသစ်များကို ဖန်တီးပေးလိမ့်မည်။ ပင်လယ်ကွေ့နိုင်ငံများနှင့် အီရန်တို့သည် အကျိုးအမြတ်များသော ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများကို တင်ဒါခေါ်ယူကြလိမ့်မည်။ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား ပိတ်ဆို့ခံရမည်ကို စိုးရိမ်သော နိုင်ငံအများအပြားသည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အစိမ်းရောင်နည်းပညာများကို ဝယ်ယူလိုကြလိမ့်မည်။ အမေရိကန်က မရေမရာ ဖြစ်နေချိန်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်ကျိုးစီးပွားကို အခြေခံသောပုံစံသည် အနည်းဆုံးတော့ ယုံကြည်စိတ်ချရမှု ရှိနေပါသည်။

တရုတ်နိုင်ငံသည် အမေရိကန်ကို အသုံးချနိုင်သည်ဟုလည်း ယူဆသည်။ အီရန်တွင် အင်အားချည့်နဲ့သွားသော မစ္စတာထရန့်နှင့် ညှိနှိုင်းရန် ပိုမိုလွယ်ကူနိုင်ပါသည်။ မေလတွင် ပေကျင်း၌ ပြုလုပ်မည့် ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲတွင် အမေရိကန်၏ အခွန်စည်းကြပ်မှုနှင့် ပို့ကုန်ထိန်းချုပ်မှုများကို လျှော့ချရန်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အမေရိကန်တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအတွက် မူဘောင်တစ်ခု ဖန်တီးရန် မျှော်လင့်ထားသည်။ တရုတ်နိုင်ငံအတွက် အကောင်းဆုံးမှာ မစ္စတာထရန့်က အမေရိကန်သည် ထိုင်ဝမ်လွတ်လပ်ရေးကို ဆန့်ကျင်ပြီး ငြိမ်းချမ်းစွာ ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးကို ထောက်ခံသည်ဟု ပြောကြားခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

သို့သော် တရုတ်၏ အကောင်းမြင်ဝါဒသည် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများဖြင့် ရောယှက်နေသည်။ အမေရိကန်တပ်ဖွဲ့များက စစ်ဆင်ရေးများကို ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရန် Artificial Intelligence (AI) ကို အသုံးပြုနေပုံမှာ ကျွမ်းကျင်သူများကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် မစ္စတာရှီအနေဖြင့် ထိုင်ဝမ်ကို ကျူးကျော်ရန် အလျင်စလို မလုပ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ အီရန်တွင် တွေ့မြင်ရသည့်အတိုင်း စစ်ပွဲဆိုသည်မှာ ခန့်မှန်းရခက်ပါသည်။ အကယ်၍ အမေရိကန်၏ သြဇာအာဏာ ကျဆင်းနေသည်ဆိုပါက စစ်တိုက်ရန်ပင် လိုအပ်မည်မဟုတ်ပေ။ အခြားသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုမှာ စီးပွားရေးဖြစ်သည်။ အကယ်၍ စစ်ပွဲရှည်ကြာသွားပါက တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပို့ကုန်များကို ထိခိုက်လာမည်ဖြစ်သည်။

တရုတ်နိုင်ငံ၏ လက်တွေ့ကျသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုများကြားတွင် မဟာဗျူဟာမြောက် ကွက်လပ်တစ်ခု ရှိနေသည်။ တရုတ်တွေးခေါ်ရှင်များသည် အမေရိကန်က ၎င်းကိုယ်တိုင် ဖန်တီးခဲ့သော ကမ္ဘာ့စနစ်ကို ပြန်လည်ဖျက်ဆီးပစ်သည့် "အင်အားကြီးဆိုးသွမ်းနိုင်ငံ" (rogue power) အဖြစ် ပြုမူလာမည့် အခြေအနေကို စဉ်းစားရန် ဝန်လေးနေကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံသည် အနောက်တိုင်းတန်ဖိုးများကို ပြစ်တင်ဝေဖန်လေ့ရှိသော်လည်း၊ အမေရိကန်က ထိန်းသိမ်းထားသော စည်းမျဉ်းများအောက်တွင်ပင် တရုတ်နိုင်ငံသည် ထွန်းကားလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

မတည်ငြိမ်သော ကမ္ဘာမြေသည် တရုတ်နိုင်ငံအတွက် အဆင်မပြေနိုင်ပါ။ ကမ္ဘာ့အစီအစဉ် ပျက်ပြားမှုသည် ပို့ကုန်အခြေပြု စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို ထိခိုက်စေမည် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် စည်းကမ်းတင်းကျပ်မှုနှင့် စီးပွားရေးသာယာဝပြောမှုအပေါ် အခြေခံထားသော ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ တရားဝင်မှုကို ခြိမ်းခြောက်လာနိုင်ပါသည်။

ထိုအခြေအနေသည် အမေရိကန်၏ ကျဆင်းမှုနှင့်အတူ ပါလာနိုင်သော်လည်း သေချာပေါက်တော့ မဟုတ်ပါ။ နည်းပညာနှင့် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲများကြားတွင် အမေရိကန်သည် မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်နိုင်စွမ်းရှိကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် သက်သေပြခဲ့သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသည် သတိကြီးလွန်းခြင်း၊ လူဦးရေအိုမင်းခြင်းနှင့် ပါတီဝါဒအောက်တွင် ပိတ်မိနေခြင်းများ ရှိနေသည်။ ယခုအချိန်အထိ အမေရိကန်က ကမ္ဘာ့လုံခြုံရေးကို မပေးနိုင်သည့်အခါတိုင်း တရုတ်နိုင်ငံသည် ဝင်ရောက် တာဝန်ယူရန် ဝန်လေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။

တရုတ်နိုင်ငံသည် ၎င်းဖန်တီးနေသော ပရမ်းပတာအခြေအနေများကြားတွင် အမေရိကန် ကျရှုံးလိမ့်မည်ဟူသော အယူအဆအပေါ် အလွန်အမင်း အားကိုးနေပါသည်။ သို့သော် အမေရိကန်က ထိုအပြောင်းအလဲများကို လက်ခံလိုက်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံကသာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ပိတ်ဆို့ထားမိသည့် အနာဂတ်မျိုးလည်း ရှိလာနိုင်သည်။ ထိုအနာဂတ်သည် အမေရိကန်၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိနေနိုင်ပါသည်။