အာဖရိကတိုက်မှာ ဘာကြောင့် ပြည်တွင်းစစ်တွေ ကာလကြာရှည် ဖြစ်ပွားနေရသလဲ

အာဖရိကတိုက်မှာ ဘာကြောင့် ပြည်တွင်းစစ်တွေ ကာလကြာရှည် ဖြစ်ပွားနေရသလဲ

(မိုးမခ) ဇူလိုင် ၂၉၊ ၂၀၂၆

အာဖရိကတိုက်မှာ ပြည်တွင်းစစ်တွေ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားနေတယ်လို့ ပြောဆိုကြပေမယ့် အာဖရိကနိုင်ငံအားလုံး စစ်ဖြစ်နေတယ်ဆိုတာတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ အာဖရိကမှာ နိုင်ငံပေါင်း ၅၄ နိုင်ငံရှိတဲ့အနက် အများစုဟာ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြပြီး၊ အချို့နိုင်ငံတွေမှာသာ ပြည်တွင်းလက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်ရှိအချိန်မှာ ပြည်တွင်းစစ် သို့မဟုတ် ပြင်းထန်တဲ့ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အာဖရိကနိုင်ငံတွေထဲမှာ ဆူဒန်၊ တောင်ဆူဒန်၊ ဆိုမာလီယာ၊ ဒီမိုကရက်တစ် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ (DR Congo) တို့က အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်ပါတယ်။ ထို့အပြင် မာလီ၊ ဘာကီနာဖာဆို၊ နိုင်ဂျာ၊ ကင်မရွန်း (အင်္ဂလိပ်စကားပြောဒေသများ) နဲ့ မိုဇမ်ဘစ် မြောက်ပိုင်း တို့မှာလည်း လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာတော့ ဘော့ဆွာနာ (Botswana)၊ ဂါနာ (Ghana)၊ နမီးဘီးယား (Namibia)၊ မောရစ်ရှပ် (Mauritius)၊ ကေ့ပ်ဗာဒီ (Cabo Verde)၊ တန်ဇန်းနီးယား (Tanzania)၊ ဇမ်ဘီယာ (Zambia)၊ ဆီရှဲလ် (Seychelles) စတဲ့နိုင်ငံတွေဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု၊ အာဏာလွှဲပြောင်းမှုနဲ့ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွေကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွေဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနိုင်ငံတွေဟာ အာဖရိကတိုက်မှာ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ တည်ငြိမ်မှု ရရှိနိုင်ကြောင်း ပြသနေတဲ့ ဥပမာတွေလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလို ပဋိပက္ခတွေ ဖြစ်ပေါ်ရတဲ့ အကြောင်းရင်းကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် လူမျိုးရေး သို့မဟုတ် ဘာသာရေးပြဿနာတစ်ခုတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ သမိုင်း၊ နိုင်ငံရေးနဲ့ စီးပွားရေးအခြေအနေတွေ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုရှိနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။

အဓိကအကြောင်းရင်းတစ်ခုကတော့ ကိုလိုနီခေတ်ရဲ့ အမွေအနှစ်ဖြစ်ပါတယ်။ ဥရောပကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံတွေက ဒေသခံလူမျိုးစုတွေရဲ့ သမိုင်းနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေမခံဘဲ နယ်နိမိတ်တွေ သတ်မှတ်ခဲ့တာကြောင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံရေးအာဏာခွဲဝေမှုနဲ့ ကိုယ်စားပြုမှုဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပါတယ်။

ထို့အပြင် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတွေ အားနည်းတာ၊ ဥပဒေစိုးမိုးမှု မခိုင်မာတာ၊ အာဏာကို ငြိမ်းချမ်းစွာ လွှဲပြောင်းနိုင်တဲ့ နိုင်ငံရေးယဉ်ကျေးမှု မတည်ဆောက်နိုင်သေးတာတွေကြောင့် နိုင်ငံရေးအငြင်းပွားမှုတွေဟာ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားတတ်ပါတယ်။

တချို့ဒေသတွေမှာ ရေနံ၊ ရွှေ၊ စိန်၊ ကိုဘော့နဲ့ အခြားတန်ဖိုးမြင့် သယံဇာတတွေကို ထိန်းချုပ်လိုတဲ့ ယှဉ်ပြိုင်မှုကလည်း ပဋိပက္ခတွေကို ပိုမိုရှည်ကြာစေတဲ့ အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ သယံဇာတက ရရှိလာတဲ့ ဝင်ငွေတွေကို လက်နက်ဝယ်ယူဖို့၊ တပ်ဖွဲ့တွေကို ထောက်ပံ့ဖို့ အသုံးပြုနိုင်တာကြောင့် စစ်ပွဲတွေ ရပ်တန့်ဖို့ ပိုမိုခက်ခဲလာတတ်ပါတယ်။

အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် အာဖရိကတိုက်ကို “စစ်ဖြစ်နေတဲ့တိုက်” လို့ တစ်ပုံစံတည်း သတ်မှတ်လို့ မရပါဘူး။ ပြည်တွင်းစစ်တွေ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ နိုင်ငံတွေရှိသလို၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှုနဲ့ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အောင်မြင်စွာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်တဲ့ နိုင်ငံတွေလည်း အများအပြား ရှိနေပါတယ်။ ဒါကြောင့် အာဖရိကရဲ့ အခြေအနေကို နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်းစီရဲ့ သမိုင်းနဲ့ နိုင်ငံရေးအခြေအနေအလိုက် သီးခြားလေ့လာဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။

အာဖရိကနိုင်ငံအချို့ရဲ့ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခတွေမှာ ပြည်ပအင်အားစုတွေ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်တာဟာ သမိုင်းတစ်လျှောက် အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံချင်း၊ စစ်ပွဲတစ်ခုချင်းအလိုက် ပါဝင်သူတွေ မတူညီကြပါဘူး။

အဓိက ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့တဲ့ အင်အားစုတွေကတော့—
* အမေရိကန် – အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေး၊ ဒေသတည်ငြိမ်ရေးနဲ့ မဟာဗျူဟာအကျိုးစီးပွားအတွက် စစ်ရေးလေ့ကျင့်ရေး၊ ထောက်လှမ်းရေးနဲ့ လက်နက်ပံ့ပိုးမှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။

* ရုရှား – လက်နက်ရောင်းချမှု၊ စစ်ရေးအကြံပေးမှု၊ အချို့နိုင်ငံတွေမှာ Wagner (ယခု Africa Corps အမည်ဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းထားသော ကြေးစားစစ်တပ်) ကဲ့သို့သော စစ်ရေးအဖွဲ့များမှတစ်ဆင့် အစိုးရတွေကို ထောက်ပံ့ခဲ့ပါတယ်။

* တရုတ် – အခြေခံအဆောက်အအုံ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနဲ့ စီးပွားရေးအကျိုးစီးပွားကို အဓိကထားလုပ်ဆောင်ပြီး၊ အချို့ဒေသတွေမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းမှုလုပ်ငန်းတွေမှာလည်း ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။

* ပြင်သစ် – အထူးသဖြင့် အနောက်အာဖရိကနဲ့ ဆာဟာရဒေသမှာ ကိုလိုနီသမိုင်းကြောင်းနဲ့ ဆက်နွယ်ပြီး စစ်ရေးဝင်ရောက်မှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။

* တူရကီ – စစ်လက်နက်ရောင်းချမှု၊ ဒရုန်းနည်းပညာနဲ့ စစ်ရေးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုတွေ တိုးချဲ့လာပါတယ်။

* အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု (UAE)၊ ကာတာ နဲ့ အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံအချို့ – အချို့ပဋိပက္ခတွေမှာ သက်ဆိုင်ရာအဖွဲ့တွေကို ငွေကြေး၊ နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် ထောက်ပံ့ရေးအကူအညီတွေ ပေးခဲ့တယ်လို့ အစီရင်ခံစာတွေမှာ ဖော်ပြထားပါတယ်။

* အိမ်နီးချင်း အာဖရိကနိုင်ငံများ – တချို့အခြေအနေတွေမှာ လုံခြုံရေးအကျိုးစီးပွား၊ နယ်စပ်လုံခြုံရေး ဒါမှမဟုတ် သယံဇာတအကျိုးစီးပွားကြောင့် ပြည်တွင်းစစ်တွေမှာ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ကြပါတယ်။

* ကုလသမဂ္ဂ (UN) နဲ့ အာဖရိကသမဂ္ဂ (AU) – စစ်ပွဲကို မီးထိုးဖို့မဟုတ်ဘဲ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရေး၊ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး စောင့်ကြည့်ရေးနဲ့ လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှု အကူအညီတွေ ပေးအပ်ဖို့ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပါတယ်။


Join Us @ MoeMaKa Telegram

t.me@moemaka

Please show your support, donate with Zelle

Zelle to moemaka.org@gmail.com "MoeMaKa Multimedia"

Like and Subscribe MoeMaKa YouTube Channel

youtube.com/@moemaka

Like us on MoemaKa Facebook

Follow us on X

X.com/MoeMaKa

#MoeMaKaMedia

#WhatsHappeningInMyanmar