“အာဏာရှင်စနစ်အောက်မှာ ငွေရှာလို့ရနေရင် Trump အတွက်က အဆင်ပြေတယ်” — Francis Fukuyama နှင့် ဒီမိုကရေစီ၏ အနာဂတ် အင်တာဗျူး

“အာဏာရှင်စနစ်အောက်မှာ ငွေရှာလို့ရနေရင် Trump အတွက်က အဆင်ပြေတယ်” — Francis Fukuyama နှင့် ဒီမိုကရေစီ၏ အနာဂတ် အင်တာဗျူး
နိုင်ငံတကာသာဂိ (မိုးမခဘာသာပြန်) စက်တင်ဘာ ၃၊ ၂၀၂၆

(ဂါဒီယန်သတင်းစာပါ အင်တာဗျုး ကို ပြန်ရေးပါတယ်)
နိုင်ငံရေးတွေးခေါ်ပညာရှင် Francis Fukuyama ဟာ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှာ ရေးသားခဲ့တဲ့ “The End of History?” ဆိုတဲ့ ဆောင်းပါးကြောင့် ကမ္ဘာကျော်လာသူ ဖြစ်ပါတယ်။ နောက်ပိုင်း ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှာ အဲဒီအယူအဆကို The End of History and the Last Man ဆိုတဲ့ စာအုပ်အဖြစ် ချဲ့ထွင်ရေးသားခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ “သမိုင်း၏အဆုံး” ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ဆယ်စုနှစ်သုံးခုကျော်ကြာအောင် အထင်လွဲခံခဲ့ရတယ်လို့ Fukuyama က ဆိုပါတယ်။

“သမိုင်းအဆုံး” ဆိုတာ ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ

လူအများက Fukuyama ပြောတဲ့ “The End of History” ကို စစ်ပွဲတွေ မရှိတော့ဘူး၊ နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခတွေ ကုန်ဆုံးသွားပြီ၊ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံး အမေရိကန်ပုံစံ ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံတွေ ဖြစ်လာတော့မယ်ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်နဲ့ နားလည်ခဲ့ကြပါတယ်။

Fukuyama ကတော့ သူဆိုလိုခဲ့တာ အဲဒီလိုမဟုတ်ဘူးလို့ ရှင်းပြပါတယ်။

သူ့အယူအဆရဲ့ အခြေခံဟာ Hegel နဲ့ ပြင်သစ်ဒဿနပညာရှင် Alexandre Kojève တို့ရဲ့ အတွေးအခေါ်တွေနဲ့ ဆက်စပ်နေပါတယ်။

“သမိုင်း၏အဆုံး” ဆိုတာ အဖြစ်အပျက်တွေ ရပ်တန့်သွားတာကို ဆိုလိုတာမဟုတ်ဘဲ လူသားတွေအတွက် နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခုကို ရွေးချယ်ရာမှာ အဲဒီစနစ်ထက် အခြေခံအားဖြင့် ပိုကောင်းတဲ့ အယူဝါဒတစ်ခု မတွေ့နိုင်တော့တဲ့ အဆင့် ကို ဆိုလိုတာဖြစ်ပါတယ်။

Fukuyama အမြင်အရ အဲဒီစနစ်က လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ တန်းတူညီမျှမှုကို အခြေခံထားတဲ့ Liberal Democracy ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီမိုကရေစီဟာ ပြီးပြည့်စုံနေပြီလို့ သူ မဆိုလိုပါဘူး။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှာ ဒီမိုကရေစီရရှိနေပြီလို့လည်း မဆိုလိုပါဘူး။ စစ်ပွဲတွေ၊ တော်လှန်ရေးတွေ၊ အာဏာရှင်စနစ်တွေလည်း ဆက်ရှိနေနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ လူသားတွေရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်၊ တန်းတူညီမျှမှုနဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်မှုအရ Liberal Democracy ထက် အခြေခံအားဖြင့် ပိုကောင်းတဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခုကို မတွေ့ရသေးဘူးလို့ သူ ယနေ့အထိ ယုံကြည်နေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

တရုတ်စနစ်က ဒီမိုကရေစီအတွက် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်နိုင်သလား

Fukuyama က လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ် ၃၀ ကျော်အတွင်း Liberal Democracy ထက် လူသားတွေရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ပိုမိုဖြည့်ဆည်းနိုင်မယ့် အခြားစနစ် ရှိမရှိ စောင့်ကြည့်လာခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

အီရန်လို ဘာသာရေးအခြေခံ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကိုတော့ အလားအလာရှိတဲ့ ပြိုင်ဘက်တစ်ခုလို့ သူ မမြင်ပါဘူး။

ဒါပေမဲ့ တရုတ်နိုင်ငံရဲ့ အာဏာရှင်ဆန်တဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံ ကိုတော့ ပိုပြီး အလေးအနက်ထားပါတယ်။

ဒီမိုကရေစီစနစ်မှာ ဆုံးဖြတ်ချက်ချဖို့ လွှတ်တော်၊ တရားရုံး၊ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ အဖွဲ့အစည်းအမျိုးမျိုးကို ဖြတ်သန်းရတာကြောင့် နှေးကွေးနိုင်ပါတယ်။ တရုတ်လို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုမြင့်တဲ့ စနစ်မှာတော့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ပိုမြန်မြန် ချမှတ်နိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ Fukuyama မေးတဲ့ အဓိကမေးခွန်းက —

“ဒီစနစ်ဟာ ရေရှည်တည်တံ့နိုင်မလား” ဆိုတာပါ။

လာမယ့် မျိုးဆက်တစ်ခုအတွင်း တရုတ်စနစ်ဟာ အမေရိကန်ထက် သိသိသာသာ ပိုအောင်မြင်လာပြီး တခြားနိုင်ငံတွေကပါ လက်ခံကျင့်သုံးနိုင်တဲ့၊ လူသားတွေရဲ့ လိုအပ်ချက်တွေကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တဲ့ စနစ်ဖြစ်လာတယ်ဆိုရင် သူ့ရဲ့ မူလယူဆချက် မှားခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံဖို့ အဆင်သင့်ရှိတယ်လို့ Fukuyama က ပြောပါတယ်။

Liberal Democracy ဘာကြောင့် အန္တရာယ်ရှိလာသလဲ

ဒီမိုကရေစီမှာ ရွေးကောက်ပွဲရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။

“Liberal” ဆိုတဲ့ အပိုင်းမှာ အစိုးရအာဏာကို ကန့်သတ်ထားခြင်း၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးခြင်း၊ လွတ်လပ်တဲ့ တရားစီရင်ရေးရှိခြင်း၊ လူနည်းစုအခွင့်အရေးကို ကာကွယ်ခြင်းနဲ့ အာဏာခွဲဝေထိန်းကျောင်းခြင်းတွေ ပါဝင်ပါတယ်။

Fukuyama အမြင်အရ ဒီအပိုင်းဟာ ယနေ့ခေတ်မှာ အထူးသဖြင့် အားနည်းလာနေပါတယ်။

အကြောင်းရင်းတစ်ခုကတော့ ယနေ့ လူငယ်မျိုးဆက်တွေဟာ ဖက်ဆစ်စနစ်၊ နာဇီဝါဒနဲ့ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်း အာဏာရှင်စနစ်တွေရဲ့ အန္တရာယ်ကို ကိုယ်တိုင်မကြုံခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ချမ်းသာမှုအောက်မှာ ကြီးပြင်းလာတဲ့ လူတွေအတွက် အာဏာကို မထိန်းချုပ်ထားရင် ဘယ်လောက်အန္တရာယ်ရှိနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ သမိုင်းသင်ခန်းစာက တဖြည်းဖြည်း ဝေးကွာလာနိုင်ပါတယ်။

Donald Trump အပေါ် Fukuyama ရဲ့အမြင်

Guardian က Donald Trump ဟာ နာဇီဂျာမနီ ရှုံးနိမ့်ပြီး တစ်နှစ်အကြာမှာ မွေးဖွားခဲ့သူဖြစ်ပေမဲ့ Liberal Democracy ရဲ့ ထိန်းကျောင်းမှုစနစ်တွေကို ဘာကြောင့် အလေးမထားတာလဲလို့ Fukuyama ကို မေးခဲ့ပါတယ်။

Fukuyama က ဒါဟာ နောင်လာမယ့် သမိုင်းပညာရှင်တွေ ဖြေရှင်းရမယ့် စိတ်ပညာဆိုင်ရာ မေးခွန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

သူ့အမြင်အရ Trump ဟာ Vladimir Putin နဲ့ ရုရှားအပေါ် ထူးခြားတဲ့ ဆွဲဆောင်မှုရှိနေခဲ့တာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပါပြီ။ ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်တွေကတည်းက Moscow ကို သွားခဲ့သလို စစ်အေးခေတ် မပြီးဆုံးခင်ကတည်းက NATO ကို ဝေဖန်ခဲ့သူဖြစ်ပါတယ်။

Fukuyama ရဲ့ သုံးသပ်ချက်ကတော့ Trump အတွက် နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခုဟာ ဒီမိုကရေစီလား၊ အာဏာရှင်စနစ်လားဆိုတာထက် သူ့ကိုယ်ကျိုးစီးပွားအတွက် အကျိုးရှိမရှိက ပိုအရေးကြီးနေတယ် ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

“Last Man” — ချမ်းသာနေပေမဲ့ မကျေနပ်တဲ့ လူသား

Fukuyama ရဲ့ မူလအယူအဆထဲက စိတ်ဝင်စားစရာအကောင်းဆုံးအပိုင်းတစ်ခုက “Last Man” ဖြစ်ပါတယ်။

Liberal Democracy ဟာ လူတွေအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး၊ တည်ငြိမ်မှုနဲ့ ရုပ်ဝတ္ထုဆိုင်ရာ အဆင်ပြေမှုတွေကို ပေးနိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ အဲဒါတွေရပြီဆိုတာနဲ့ လူသားတွေ ကျေနပ်သွားမယ်လို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး။

လူသားမှာ ငွေကြေးနဲ့ စားဝတ်နေရေးလိုအပ်ချက်အပြင် အခြားသူတွေရဲ့ အသိအမှတ်ပြုမှု၊ လေးစားမှုနဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ ကိုလည်း လိုအပ်ပါတယ်။

Fukuyama က Socrates ရဲ့ thymos ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို အသုံးပြုပြီး ရှင်းပြပါတယ်။

လူတစ်ယောက်ဟာ အိမ်ရှိတယ်၊ အလုပ်ရှိတယ်၊ အစားအသောက်ရှိတယ်၊ စီးပွားရေးအဆင်ပြေနေတယ်ဆိုပေမဲ့ “ငါ့ကို လူတွေက မလေးစားဘူး” လို့ ခံစားရရင် နိုင်ငံရေးအရ ဒေါသထွက်လာနိုင်ပါတယ်။

ဒီအချက်ဟာ ယနေ့ခေတ် Populism နဲ့ အမျိုးသားရေးနိုင်ငံရေး မြင့်တက်လာမှုကို နားလည်ဖို့ အရေးကြီးတယ်လို့ Fukuyama မြင်ပါတယ်။

MAGA ကို ဘာကြောင့် လူတွေထောက်ခံသလဲ

Fukuyama အမြင်အရ Trump ရဲ့ MAGA ပွဲတွေကို သွားတဲ့ လူအများစုမှာ Liberal elite တွေက သူတို့ကို မလေးစားဘူး ဆိုတဲ့ ခံစားချက် ရှိနေပါတယ်။

Trump က ဒီခံစားချက်ကို သိရှိပြီး သူတို့နားလည်နိုင်တဲ့ ဘာသာစကားနဲ့ ပြောနိုင်ခဲ့ပါတယ်။

ဒီအချက်ဟာ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီအတွက် အရေးကြီးတဲ့ သင်ခန်းစာတစ်ခုလို့ Fukuyama ဆိုပါတယ်။

သာမန်ပြည်သူတွေရဲ့ ဘဝကို တိုးတက်စေမယ့် စီးပွားရေးမူဝါဒတွေ ရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တွေဟာ သူတို့နဲ့မတူတဲ့ လူတွေပြောတာကို နားထောင်တတ်ဖို့ လိုသလို သာမန်လူတွေ နားလည်ခံစားနိုင်တဲ့ပုံစံနဲ့ ပြောတတ်ဖို့လည်း လိုပါတယ်။

လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို တန်းတူအသိအမှတ်ပြုနိုင်ဖို့ဆိုရင် စီးပွားရေးအကျိုးအမြတ်တွေကို ပိုမိုမျှတစွာ ဖြန့်ဝေတဲ့ မူဝါဒတွေနဲ့ လူတွေကို လေးစားမှုရှိရှိ ဆက်ဆံတဲ့ နိုင်ငံရေးစကားပြောပုံ နှစ်မျိုးစလုံး လိုအပ်တယ်လို့ သူက သုံးသပ်ပါတယ်။

ဘဝအဓိပ္ပာယ်တစ်ခုကို ရှာဖွေနေတဲ့ လူသား

“Last Man” ရဲ့ နောက်ထပ်ပြဿနာတစ်ခုက ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခု၊ တိုက်ပွဲတစ်ခု၊ ဘဝအဓိပ္ပာယ်တစ်ခုကို လိုချင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

၁၉၃၀ ပြည့်လွန်နှစ် ဂျာမနီကို ကြည့်ရင် ပထမကမ္ဘာစစ်ရှုံးနိမ့်မှု၊ သန်းနဲ့ချီတဲ့ လူသေဆုံးမှု၊ hyperinflation ကြောင့် စုဆောင်းငွေတွေ ပျောက်ဆုံးမှုနဲ့ Weimar Republic ရဲ့ မတည်ငြိမ်မှုတွေ ရှိခဲ့ပါတယ်။

ဒီလိုအခြေအနေမှာ လူတွေ အစွန်းရောက်ဝါဒဆီ ရောက်သွားရတဲ့ အကြောင်းကို နားလည်နိုင်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ Fukuyama အမြင်အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်မှာ အခြေအနေက မတူပါဘူး။ လူ့အဖွဲ့အစည်းဟာ သမိုင်းအရကြည့်ရင် အတော်အတန် တည်ငြိမ်ပြီး ငြိမ်းချမ်းနေပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ လက်ဝဲဘက်ကရော လက်ယာဘက်ကပါ “ကမ္ဘာကြီးဟာ အဆိုးဆုံးအခြေအနေ ရောက်နေပြီ” လို့ ယုံကြည်နေသူတွေ အများအပြားရှိနေပါတယ်။

အမေရိကန် MAGA လက်ယာဘက်မှာလည်း “အမေရိကန်နိုင်ငံ ပျက်စီးနေပြီ၊ တစ်ဖက်အုပ်စုက နိုင်ငံကို ဖျက်ဆီးနေတယ်” ဆိုတဲ့ အမြင်မျိုးရှိပါတယ်။

Fukuyama အတွက်တော့ သမိုင်းနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ရင် ဒီလိုအမြင်ကို နားလည်ဖို့ ခက်ပါတယ်။

Social Media က ဖန်တီးလိုက်တဲ့ ကမ္ဘာနှစ်ခု
Fukuyama က အဓိကပြဿနာတစ်ခုအဖြစ် Social Media နဲ့ Internet ကို ထောက်ပြပါတယ်။

သူ့အမြင်အရ ယနေ့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ တကယ့်နေ့စဉ်ဘဝနဲ့ Online မှာ မြင်တွေ့နေရတဲ့ ကမ္ဘာကြား အလွန်ကြီးမားတဲ့ ကွာဟမှု ဖြစ်လာပါတယ်။

လူတစ်ယောက်ရဲ့ တကယ့်ဘဝက တည်ငြိမ်နေနိုင်ပေမဲ့ Online မှာတော့ နိုင်ငံပျက်တော့မယ်၊ လူ့အဖွဲ့အစည်းပြိုလဲတော့မယ်၊ ကိုယ့်အုပ်စုကို တခြားအုပ်စုက ဖျက်ဆီးနေတယ်ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို အဆက်မပြတ် မြင်နေရနိုင်ပါတယ်။

အထူးသဖြင့် Online “manosphere” ထဲ ရောက်နေတဲ့ လူငယ်အမျိုးသားအချို့ဟာ ကမ္ဘာကြီးအပေါ် အလွန်အမင်း အဆိုးမြင်တဲ့ပုံရိပ်ကို ရရှိနေသလို သူတို့ဘဝအတွက် အဓိပ္ပာယ်ရှိစေမယ့် ကြီးမားတဲ့ အကြောင်းတရားတစ်ခုကိုလည်း ရှာဖွေနေကြတယ်လို့ Fukuyama မြင်ပါတယ်။

ဒါဟာ ၁၉၈၉ ခုနှစ်က သူ ခန့်မှန်းခဲ့တဲ့ အန္တရာယ်တစ်ခုနဲ့ ပြန်လည်ဆက်စပ်လာပါတယ် —

ဒီမိုကရေစီ၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနဲ့ ချမ်းသာမှုက ဖန်တီးပေးတဲ့ ပျင်းရိငြီးငွေ့မှုကပဲ လူတွေကို ပဋိပက္ခအသစ်တွေ ဖန်တီးချင်လာစေနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆပါ။

လက်ယာကနေ လက်ဝဲဘက်ကို Fukuyama ဘာကြောင့် ပြောင်းလာသလဲ

Fukuyama ရဲ့ နိုင်ငံရေးဘဝကလည်း စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းပါတယ်။

သူဟာ Ronald Reagan နဲ့ George HW Bush အစိုးရတွေမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးပြီး အစောပိုင်းက neoconservative အတွေးအခေါ်အသိုင်းအဝိုင်းထဲ ပါဝင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။

၂၀၀၃ ခုနှစ် အီရတ်စစ်ပွဲအတွက် အတွေးအခေါ်အခြေခံ တည်ဆောက်ပေးခဲ့တဲ့ neoconservative အုပ်စုနဲ့လည်း နီးစပ်ခဲ့ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာတော့ အီရတ်စစ်ပွဲကို ထောက်ခံခဲ့တဲ့ သူ့ရဲ့ရပ်တည်ချက်ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ပါတယ်။

အစောပိုင်းမှာ သူ့အမြင်ကို ပြောင်းဖို့နှောင့်နှေးခဲ့တဲ့ အကြောင်းရင်းတွေထဲမှာ အယူဝါဒတစ်ခုတည်းကြောင့်မဟုတ်ဘဲ နှစ်ပေါင်းများစွာ ခင်မင်လာခဲ့တဲ့ မိတ်ဆွေတွေကို မဆုံးရှုံးချင်တာလည်း ပါဝင်ခဲ့ကြောင်း သူ ဝန်ခံပါတယ်။

နောက်ပိုင်းမှာတော့ နိုင်ငံအသီးသီးရဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်တွေကို လေ့လာရင်း အစိုးရဟာ အမြဲတမ်း ပြဿနာတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ အရည်အချင်းရှိပြီး ကောင်းမွန်စွာလည်ပတ်တဲ့ အစိုးရတစ်ရပ်ဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်တယ် ဆိုတဲ့ အမြင်ကို ရောက်လာပါတယ်။

အီရတ်စစ်ပွဲနဲ့ ၂၀၀၈ ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်း

Fukuyama ရဲ့ အတွေးအခေါ်ပြောင်းလဲမှုမှာ အရေးကြီးဆုံးဖြစ်ရပ်နှစ်ခုကတော့

အီရတ်စစ်ပွဲ နဲ့ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်း တို့ ဖြစ်ပါတယ်။

နိုင်ငံခြားရေးမှာ စစ်အင်အားအသုံးပြုမှုအပေါ် ယုံကြည်ထားတဲ့ အယူအဆက အီရတ်မှာ ဆိုးရွားတဲ့အကျိုးဆက်တွေ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပါတယ်။

စီးပွားရေးမှာလည်း စျေးကွက်ကို အစိုးရက အလွန်နည်းနည်းသာ ထိန်းချုပ်သင့်တယ်ဆိုတဲ့ အယူအဆဟာ ၂၀၀၈ ဘဏ္ဍာရေးအကျပ်အတည်းအပြီး ပြန်လည်စဉ်းစားစရာ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။

Fukuyama ရဲ့ အဓိကသင်ခန်းစာကတော့ —

ပညာရှင်တစ်ယောက်ဟာ မိမိယုံကြည်ထားတဲ့ အယူအဆတွေကို လက်တွေ့ကမ္ဘာမှာ စမ်းသပ်လိုက်တဲ့အခါ ဆိုးရွားတဲ့ရလဒ်တွေ ထွက်လာတယ်ဆိုရင် အဲဒီအယူအဆတွေကို ပြန်လည်စဉ်းစားရဲရမယ် ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် Fukuyama အတွက် “သမိုင်း၏အဆုံး” ဆိုတာ လူသားတွေရဲ့ အတွေးအခေါ်၊ နိုင်ငံရေးပဋိပက္ခနဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေ အဆုံးသတ်သွားပြီလို့ ဆိုလိုတာ ဘယ်တုန်းကမှ မဟုတ်ခဲ့ပါဘူး။

သူ ယနေ့အထိ ကာကွယ်နေတဲ့ အဓိကအယူအဆကတော့ —

လူသားတွေအတွက် လွတ်လပ်ခွင့်၊ တန်းတူညီမျှမှုနဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို အတော်ဆုံး ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်တဲ့ နိုင်ငံရေးစနစ်အဖြစ် Liberal Democracy ထက် ပိုကောင်းတဲ့ အခြေခံရွေးချယ်စရာတစ်ခုကို ယခုအချိန်အထိ မတွေ့ရသေးဘူး ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ Liberal Democracy အောင်မြင်ဖို့ စီးပွားရေးအဆင်ပြေမှုနဲ့ ရွေးကောက်ပွဲရှိရုံ မလုံလောက်ပါဘူး။

လူတွေဟာ သူတို့ရဲ့အသံကို နားထောင်ပေးတယ်၊ သူတို့ကို တန်းတူလေးစားတယ်၊ သူတို့ရဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို အသိအမှတ်ပြုတယ်လို့ ခံစားနိုင်ဖို့လည်း လိုအပ်ပါတယ်။

အဲဒီလို အသိအမှတ်ပြုမှု မရတော့တဲ့အခါ ငြိမ်းချမ်းပြီး ချမ်းသာတဲ့ ဒီမိုကရေစီလူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုထဲမှာတောင် ဒေါသ၊ အမျိုးသားရေးဝါဒ၊ Populism နဲ့ အစွန်းရောက်နိုင်ငံရေးတွေ ပြန်လည်ပေါ်ထွက်လာနိုင်တယ်ဆိုတာက Fukuyama ရဲ့ ယနေ့ခေတ်အတွက် အရေးကြီးဆုံး သတိပေးချက်တစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီ Guardian interview က “Fukuyama မှားခဲ့သလား၊ မှန်နေဆဲလား” ဆိုတာထက် ပိုစိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုကို ထုတ်ပေးပါတယ်—လူတွေမှာ စားဝတ်နေရေးအဆင်ပြေပြီး မဲပေးခွင့်ရှိနေရုံနဲ့ ဒီမိုကရေစီကို ဆက်ပြီးကာကွယ်ချင်ကြမလား၊ 

ဒါမှမဟုတ် “လေးစားခံရမှု၊ အသိအမှတ်ပြုခံရမှု၊ ဘဝအဓိပ္ပာယ်” တွေပါ လိုအပ်သလား ဆိုတာပါ။ ဒါက ဆောင်းပါးထဲက MAGA၊ populism နဲ့ social media အကြောင်းအရာတွေကို တစ်ခုတည်းသော အယူအဆနဲ့ ဆက်စပ်ပေးထားတဲ့ အဓိကအချက်ဖြစ်ပါတယ်။


https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2026/sep/02/francis-fukuyama-interview-memoir-book-end-history-last-man

Join Us @ MoeMaKa Telegram

t.me@moemaka

Please show your support, donate with Zelle

Zelle to moemaka.org@gmail.com "MoeMaKa Multimedia"

Like and Subscribe MoeMaKa YouTube Channel

youtube.com/@moemaka

Like us on MoemaKa Facebook

Follow us on X

X.com/MoeMaKa

#MoeMaKaMedia

#WhatsHappeningInMyanmar