တရုတ် အတက်၊ ယူအက်စ် အကျ အချိန်ရောက်ပြီလား

ပဲခူးဆား သာဂိ

မိုးမခ ၊ မေ ၁၆ ၊ ၂၀၂၆

တရုတ်သမ္မတ Xi Jinping က အမေရိကန်နှင့် တရုတ်ကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ပိုမိုပြင်းထန်လာနေချိန်တွင် “Thucydides Trap” ဟုခေါ်သည့် သမိုင်းဆိုင်ရာ သတိပေးချက်ကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုလာသည်။

“Thucydides Trap” ဆိုသည်မှာ အင်အားတက်လာနေသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံနှင့် လက်ရှိကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကြား ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်မှုများက စစ်ပွဲအထိ ဦးတည်သွားနိုင်သည့် အခြေအနေကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။

ဒီအယူအဆကို ရှေးဂရိသမိုင်းရေးဆရာ Thucydides ၏ စာအုပ်များမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ သူက Athens မြို့နိုင်ငံ၏ အင်အားတိုးလာမှုနှင့် Sparta ၏ စိုးရိမ်ကြောက်ရွံ့မှုတို့က Peloponnesian War ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။

“Athens ရဲ့ အင်အားတိုးတက်လာမှုနဲ့ Sparta ရဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုက စစ်ဖြစ်စေခဲ့တယ်” ဟူသော Thucydides ၏ မှတ်ချက်သည် ယနေ့နိုင်ငံရေးလေ့လာမှုများတွင် မကြာခဏ ကိုးကားခံရသော စကားတစ်ခွန်းဖြစ်လာသည်။

Xi Jinping ကတော့ တရုတ်နှင့် အမေရိကန်တို့သည် ရှေးဂရိ Athens နှင့် Sparta ကဲ့သို့ ပဋိပက္ခလမ်းကြောင်းသို့ မသွားသင့်ကြောင်း သတိပေးရန် “Thucydides Trap” ကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။

လက်ရှိတွင် တရုတ်နိုင်ငံသည် စီးပွားရေး၊ နည်းပညာနှင့် စစ်ရေးအင်အားများကို လျင်မြန်စွာ တိုးချဲ့လာနေပြီး ကမ္ဘာ့အင်အားချိန်ခွင်လျှာကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည့် အခြေအနေတစ်ရပ်အဖြစ် မြင်ကြသည်။

အမေရိကန်နှင့် တရုတ်ကြားတွင် Taiwan အရေး၊ South China Sea အငြင်းပွားမှု၊ semiconductor နှင့် AI နည်းပညာပြိုင်ဆိုင်မှုများ၊ ကုန်သွယ်ရေး ပိတ်ဆို့မှုများ စသည့် တင်းမာမှုများ တိုးလာနေသည်။

နိုင်ငံရေးပညာရှင်အချို့က တရုတ်ကို “rising power” အဖြစ်၊ အမေရိကန်ကို “established power” အဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး နှစ်နိုင်ငံကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုသည် “Thucydides Trap” ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာနေကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။

သို့သော် သုတေသီအချို့ကတော့ အင်အားကြီးနိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံကြား ပြိုင်ဆိုင်မှုတိုင်းသည် စစ်ပွဲဖြစ်စေမည်မဟုတ်ကြောင်း၊ သံတမန်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်မှုများနှင့် nuclear deterrence တို့ကြောင့် ပဋိပက္ခကို ရှောင်ရှားနိုင်ကြောင်း ထောက်ပြကြသည်။

Xi Jinping ၏ “Thucydides Trap” သတိပေးချက်သည် တရုတ်-အမေရိကန် ပြိုင်ဆိုင်မှုကို စစ်အေးခေတ်သစ်တစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းလဲမသွားစေရန် ကြိုးပမ်းသည့် နိုင်ငံရေးသတင်းစကားတစ်ခုအဖြစ်လည်း မြင်ကြသည်။