မြန်မာနွေဦးခရိုနီကယ် - ဇူလိုင် ၆ မြင်ကွင်း

(မိုးမခ) ဇူလိုင် ၇၊ ၂၀၂၆

အမေရိကန်က အနှစ် ၂၅၀ အတွင်း ဘာတွေ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သလဲ၊ မြန်မာက ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ

ဇူလိုင် ၄၊ ၂၀၂၆။ အမေရိကန် လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်း ထုတ်ပြန်ခဲ့တာ အနှစ် ၂၅၀ ပြည့်တဲ့နေ့။ တစ်ဖက်မှာတော့ မြန်မာနိုင်ငံဟာ ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ် ဖန်တီးခွင့်ရခဲ့တာ ၇၈ နှစ်နီးပါး ရှိနေပြီဖြစ်ပေမယ့် “နိုင်ငံကို ဘယ်သူ အုပ်ချုပ်ရမလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို အခုထိ အဖြေရှာနေရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အမေရိကန်တပြည်လုံးမှာ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲတွေ ကျင်းပခဲ့ကြပေမဲ့ အမေရိကန် နိုင်ငံရေးမိုးလေဝသကတော့ မိုးအုံ့နေဆဲပါ။ Trump လက်ထက်မှာ နိုင်ငံရေးအငြင်းပွားမှုတွေ ပြင်းထန်နေသော်လည်း သမ္မတဟောင်းများဖြစ်တဲ့ ကလင်တန်၊ ဂျော့ဘွတ်ရှ်၊ အိုဘားမားနဲ့ ဘိုင်ဒင်တို့ကတော့ အမေရိကန်ဒီမိုကရေစီစနစ်နဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအပေါ် ယုံကြည်မှုရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ကြပါတယ်။

သဘောထားကွဲလွဲမှုတွေ၊ ဥပဒေအငြင်းပွားမှုတွေ၊ ဝါဒရေးရာပဋိပက္ခတွေ ရှိနေပေမယ့် အမေရိကန် နိုင်ငံရေးစနစ်ရဲ့ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်တဲ့ ပြည်သူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ ထိုလွတ်လပ်ခွင့်ကို အာမခံပေးတဲ့ စနစ်အပေါ် ယုံကြည်မှုကနေ အတူတကွ ဆက်လက်နေထိုင်နိုင်မယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။ အဖျက်အမှောက်နဲ့ မတရားမှုတွေကို မျက်ကွယ်မပြုဘဲ အချိန်တိုင်း ရင်ဆိုင်တွန်းလှန်ရမယ်လို့လည်း သတိပေးခဲ့ကြပါတယ်။

၁၈၆၁–၁၈၆၅ အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်နောက်ပိုင်း အမေရိကန်တွေ အချင်းချင်း လက်နက်ကိုင်တိုက်ခိုက်တဲ့ ပြည်တွင်းစစ်မျိုး ထပ်မံမဖြစ်ခဲ့တော့ပါဘူး။ သို့သော် အသားအရောင်ခွဲခြားမှု၊ လူမျိုးခွဲခြားမှု၊ ရှေးရိုးစွဲအမြင်နဲ့ တိုးတက်ရေးအမြင် ထိပ်တိုက်တွေ့မှုတွေကတော့ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပါတယ်။

၁၈၆၁ ခုနှစ်မှာ မြန်မာပြည်က ပဒေသရာဇ်ခေတ်အောက်မှာ ရှိနေဆဲဖြစ်ပြီး၊ အမေရိကန်တွေကတော့ ရွေးကောက်ပွဲကနေ သမ္မတ ရွေးချယ်အုပ်ချုပ်တဲ့ စနစ်ကို ကျင့်သုံးနေခဲ့ပါပြီ။ လူမည်းကျေးကျွန်တွေကို လူဖြူတွေလို လွတ်လပ်ခွင့်ပေးရေးအတွက် လူဖြူတွေ အချင်းချင်း စစ်ခင်းခဲ့ရပြီးနောက်၊ အမေရိကန်ဟာ နောက်ထပ် ပြည်တွင်းစစ်ကြီး မဖြစ်အောင် ရှောင်ရှားနိုင်ခဲ့တာ အနှစ် ၁၆၀ ကျော်ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာပြည်မှာတော့ ယနေ့အထိ တောင်ပေါ်နဲ့ မြေပြန့်၊ ဗမာနဲ့ တိုင်းရင်းသား၊ စစ်အုပ်စုနဲ့ အခြားအင်အားစုများအကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခတွေ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ မြန်မာပြည်တွင်းစစ်ဟာ အခုဆို အနှစ် ၇၀ ကျော် ရှည်ကြာလာပါပြီ။ ၁၉၄၈ မှာ ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ် ဖန်တီးခွင့်ရခဲ့ပေမဲ့ ယနေ့ထိ လူမျိုးစုအသီးသီး၊ လူတန်းစားအသီးသီးက ထိုအခွင့်အရေးအတွက် ဆက်လက်တိုက်ပွဲဝင်နေရဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အမေရိကန်အနှစ် ၂၅၀ နဲ့ ခေတ်ပြိုင် မြန်မာပြည်အနှစ် ၂၅၀ ကို ပြန်စာရင်းထုတ်ကြည့်ရင် ဒီလိုတွေ့ရပါတယ်။

ခုနှစ်	အမေရိကန်	မြန်မာ
၁၇၇၆	ဇူလိုင် ၄ – လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်း	ကုန်းဘောင်မင်းဆက်၊ ဆင်ဖြူရှင်ခေတ်
၁၇၈၃	ဗြိတိန်က အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေး အသိအမှတ်ပြု	ဘိုးတော်ဘုရား နန်းတက်
၁၇၈၇–၁၇၈၉	ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၊ သမ္မတစနစ် စတင်	ကုန်းဘောင်အင်ပါယာ အင်အားကြီးလာ
၁၈၂၄–၁၈၂၆	Jacksonian Democracy ခေတ် စတင်	ပထမ အင်္ဂလိပ်–မြန်မာစစ်ပွဲ
၁၈၅၂	စက်မှုတိုးတက်မှု	ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်–မြန်မာစစ်
၁၈၆၁–၁၈၆၅	ပြည်တွင်းစစ်၊ ကျွန်စနစ်ဖျက်သိမ်းရေး	မင်းတုန်းမင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး
၁၈၈၅	စက်မှုအင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်လာ	တတိယ အင်္ဂလိပ်–မြန်မာစစ်၊ သီပေါမင်း ပါတော်မူ
၁၉၄၁–၁၉၄၅	ဒုတိယကမ္ဘာစစ်	ဂျပန်ဝင်ရောက်၊ လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု
၁၉၄၈	စစ်ကြီးအပြီး ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်လာ	လွတ်လပ်ရေးရ၊ ပြည်တွင်းစစ်အစ
၁၉၆၂	Civil Rights ခေတ်	ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း အာဏာသိမ်း
၁၉၈၈	ဒီမိုကရေစီ အားကောင်းလာ	၈၈၈၈ လူထုအရေးတော်ပုံ
၂၀၁၀–၂၀၂၀	နည်းပညာခေတ်	စစ်တစ်ပိုင်းဒီမိုကရေစီ
၂၀၂၁	ဒီမိုကရေစီ ဆက်လက်တည်တံ့	စစ်အာဏာသိမ်း
၂၀၂၆	လွတ်လပ်ရေး နှစ် ၂၅၀	နွေဦးတော်လှန်ရေးကာလ

အမေရိကန် ၁၇၇၆ လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းရဲ့ အခြေခံစကားတစ်ကြောင်းက “All men are created equal” ဖြစ်ပါတယ်။ လင်ကွန်းကလည်း ၁၇၇၆ ကြေညာစာတမ်းဟာ အနာဂတ်မျိုးဆက်တွေအတွက် စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်တယ်လို့ ပြောခဲ့ဖူးပါတယ်။

သို့သော် အဲဒီအချိန်က “လူတိုင်းတန်းတူ” ဆိုတဲ့ စကားဟာ လက်တွေ့ထက် အိပ်မက်နဲ့ ပိုနီးနေခဲ့ပါတယ်။ ကျွန်စနစ် ရှိနေဆဲ၊ အမျိုးသမီးတွေ မဲမပေးနိုင်သေး၊ ဌာနေအမေရိကန်တိုင်းရင်းသားတွေကလည်း နိုင်ငံသားတန်းတူညီမျှမှုထဲ မပါဝင်သေးပါဘူး။ အမေရိကန်ရဲ့ ၁၇၇၆ ကြေညာစာတမ်းဟာ အယူအဆအားဖြင့် ခေတ်ရှေ့ပြေးခဲ့ပေမဲ့ လက်တွေ့မှာ နောက်ကျနေခဲ့တဲ့ စာတမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာရဲ့ ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေးကတော့ ပင်လုံစိတ်ဓာတ်၊ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ်ဆိုတဲ့ အယူအဆကို ထုတ်ဖော်ခဲ့ပါတယ်။ ၁၉၄၇ ပင်လုံသဘောတူညီချက်က ဖက်ဒရယ်အယူအဆရဲ့ အခြေခံဖြစ်ခဲ့ပေမယ့် ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် အဲဒီကတိကဝတ်ကို အပြည့်အဝ အကောင်အထည်မဖော်နိုင်ခဲ့ပါဘူး။

မြန်မာပြည်ကို ဘယ်လိုစုစည်းကြမလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို လွတ်လပ်ရေး၊ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီနဲ့ ဖက်ဒရယ်ဆိုပြီး အဖြေပေးခဲ့ကြပေမယ့် “အားလုံးခွင့်တူညီမျှ ဝါဒဖြူစင်တဲ့မြေ” ဆိုတဲ့ အိပ်မက်က လက်တွေ့ဖြစ်မလာခဲ့ပါဘူး။

အမေရိကန်က ၁၇၇၆ မှာ လူတိုင်းတန်းတူလို့ ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီစကားကို လက်တွေ့ဖြစ်လာအောင် ကျွန်စနစ် ဖျက်သိမ်းရတယ်၊ ပြည်တွင်းစစ်ကို ဖြတ်သန်းရတယ်၊ နောက်ပိုင်း Civil Rights လှုပ်ရှားမှုတွေ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ရတယ်။ ကြေညာစာတမ်းဟာ ချက်ချင်းလက်တွေ့မဖြစ်ခဲ့ပေမဲ့ အမေရိကန်နိုင်ငံဟာ အဲဒီအယူအဆကို ဦးတည်ပြီး တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့ပါတယ်။

မြန်မာပြည်မှာတော့ ၁၉၄၈ မှာ “မြန်မာနိုင်ငံကို ဘယ်လိုစုစည်းကြမလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းက ၂၀၀၈ မှာ “နိုင်ငံကို ဘယ်သူ အုပ်ချုပ်မလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းအဖြစ် ပြောင်းသွားပါတယ်။

၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံဟာ “အာဏာကို ဘယ်လိုခွဲဝေမလဲ” ဆိုတာထက် “ဘယ်သူက နောက်ဆုံးအာဏာကို ကိုင်ထားမလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို အဖြေပေးတဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ ဖြစ်ပါတယ်။ အရပ်သားအာဏာထက် စစ်တပ်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို ဖွဲ့စည်းပုံအတွင်း တရားဝင်ထည့်သွင်းထားတဲ့ ပုံစံလည်း ဖြစ်ပါတယ်။

အမေရိကန်က အာဏာဆိုတာ ပြည်သူဆီက ဆင်းသက်တယ်ဆိုတဲ့ သမိုင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့ပေမယ့် မြန်မာပြည်မှာတော့ အာဏာဟာ ပြည်သူဆီက ဆင်းသက်တယ်ဆိုတာထက် အခွင့်ထူးခံလူတန်းစား၊ အထူးသဖြင့် စစ်အုပ်စုနဲ့ လက်နက်ကိုင်တပ်မတော်ဆီကနေ တိုက်ရိုက်စီးဆင်းတယ်ဆိုတဲ့ သမိုင်းကို ပုံဖော်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

မြန်မာပြည်ဟာ ၁၉၄၈ မှာ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အနှစ် ၈၀ နီးပါးကြာတဲ့အထိ “အာဏာ ဘယ်သူပိုင်သလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို မဖြေရှင်းနိုင်သေးပါဘူး။ ယနေ့ထိလည်း ပြည်သူတွေမှာ အာဏာပိုင်ခွင့် အပြည့်အဝ မရရှိသေးပါဘူး။

ဒါကြောင့် အမေရိကန် ၁၇၇၆၊ မြန်မာ ၁၉၄၈ နဲ့ ၂၀၀၈ ကို ယှဉ်ကြည့်တဲ့အခါ အဓိကနှိုင်းယှဉ်ရမယ့်အချက်က စာရွက်ပေါ်က စကားလုံးတွေ မဟုတ်ပါဘူး။ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံက သူ့ရဲ့ အခြေခံကတိကဝတ်တွေကို ဘယ်လောက်အထိ လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခဲ့သလဲ ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အခု ၂၀၂၆၊ နွေဦးတော်လှန်ရေးကာလ ငါးနှစ်ကျော်လာတဲ့အထိ မြန်မာနိုင်ငံမှာ အငြင်းပွားနေဆဲ အရင်းခံမေးခွန်းဟာ “နိုင်ငံကို ဘယ်သူအုပ်ချုပ်မလဲ” ဆိုတာပဲ ဖြစ်နေဆဲပါ။

နိုင်ငံကို ၂၀၂၁ ရွေးကောက်ပွဲအနိုင်ရ ကိုယ်စားလှယ်များ၊ CRPH နဲ့ NLD က အုပ်ချုပ်ကြမလား။ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ NUG က အုပ်ချုပ်ရမလား။ NUCC သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ်ကောင်စီတစ်ခုခုက အုပ်ချုပ်မလား။ စစ်ကိုင်း၊ မကွေး၊ မန္တလေး စသည့် ဖက်ဒရယ်ယူနစ်များက အုပ်ချုပ်မလား။ ဒါမှမဟုတ် လက်နက်ကိုင်ပြီး နယ်မြေစိုးမိုးထားတဲ့ ERO များနဲ့ အခြားအဖွဲ့အစည်းများက အုပ်ချုပ်ကြမလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေဟာ ယနေ့မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပကတိမြင်ကွင်း ဖြစ်နေပါတယ်။

စစ်အုပ်စုကလည်း ထိုပဋိပက္ခသံသရာအတွင်းမှာပဲ ၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲနဲ့ အစိုးရတစ်ရပ်အဖြစ် ပြန်လည်တရားဝင်မှုရယူဖို့ ကြိုးပမ်းနေပါတယ်။

အမေရိကန်က လွန်ခဲ့တဲ့ အနှစ် ၂၅၀ ကတည်းက ပြည်သူဆီက ဆင်းသက်တဲ့ အာဏာကို မဲဆန္ဒစနစ်၊ ပါလီမန်၊ သမ္မတနဲ့ အစိုးရစနစ်တွေကတဆင့် တဖြည်းဖြည်း ဖော်ဆောင်ခဲ့ပါတယ်။

မြန်မာပြည်ကတော့ အာဏာဟာ ပြည်သူဆီက ဆင်းသက်တယ်ဆိုတဲ့ မူကို အခုချိန်ထိ လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့အတွက် လူရွေး၊ ပါတီရွေး၊ အုပ်စုရွေးနေတဲ့ အဆင့်ကနေ မကျော်လွန်နိုင်သေးဘူးလို့ ဆိုရပါမယ်။

တနည်းအားဖြင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒကို ကိုယ်စားပြုမှုဟာ နောက်တန်းကို ပြန်ရောက်နေသလားလို့ မေးခွန်းထုတ်ရမဲ့အချိန် ဖြစ်လာပါတယ်။